Xử lý hành chính lĩnh vực chứng khoán: Bước lùi

So với quy định hiện hành về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán, quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính, vừa được Quốc hội thông qua và có hiệu lực từ 1/7/2013, có… bước lùi đáng ngại.

Theo các chuyên gia, điều này có nguy cơ làm giảm tính răn đe của biện pháp xử lý hành chính đối với các hành vi vi phạm trong lĩnh vực chứng khoán.

Giảm mức phạt tiền tối đa

Trong quá trình xây dựng dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính, Bộ Tư pháp đã phối hợp với Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCK), tính toán kỹ mức xử phạt, cũng như biện pháp xử lý đối với các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán, nhằm phù hợp với thông lệ quốc tế, đồng thời gia tăng tính răn đe cho biện pháp xử lý hành chính.

Với phương châm tiếp cận như vậy, theo một lãnh đạo UBCK, cơ quan soạn thảo đưa vào dự thảo Luật một nội dung quan trọng là nâng mức phạt tiền tối đa trong lĩnh vực chứng khoán và TTCK lên 2 tỷ đồng, cao gấp 4 lần so với quy định hiện hành. Việc nâng mức xử phạt này phù hợp với thông lệ quốc tế, cũng như nguyên tắc áp dụng luật là đối với các vi phạm trong lĩnh vực kinh tế, thì sử dụng tối đa các biện pháp kinh tế để đấu tranh ngăn chặn, tránh hình sự hóa việc xử lý vi phạm.

Tuy nhiên, với lý lẽ mức phạt tiền tối đa 1 tỷ đồng đối với cá nhân là cao, không phù hợp với điều kiện kinh tế – xã hội, nên Quốc hội đã thông qua Luật Xử lý vi phạm hành chính với quy định: “Mức phạt tiền tối đa trong các lĩnh vực chứng khoán, thuế, sở hữu trí tuệ… theo quy định tại các luật tương ứng”. Điều này có nghĩa là mức phạt tiền tối đa đối với các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán, vẫn chỉ giữ nguyên mức hiện hành là 500 triệu đồng.

Một quy định khác thể hiện bước lùi của biện pháp xử lý vi phạm hành đối với lĩnh vực chứng khoán, là theo quy định hiện hành, Chánh thanh tra UBCK được giao thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành có quyền phạt tiền tối đa đến 70 triệu đồng. Thế nhưng, theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính, thì mức phạt tối đa này giảm xuống còn 50 triệu đồng, trong khi mức tối đa đưa vào dự thảo ban đầu là 100 triệu đồng.

Khó đảm bảo tính răn đe

Luật sư Trần Minh Hải, Giám đốc Công ty luật BASICO nhìn nhận, mức phạt tiền tối đa đối với vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán là 500 triệu đồng, đã được áp dụng cách đây 10 năm, nên hiện bộc lộ nhiều hạn chế trong xử lý các hành vi vi phạm. Với đặc thù vi phạm trong lĩnh vực chứng khoán là trục lợi với giá trị lớn, thì mức xử phạt tối đa chỉ 500 triệu đồng khó đảm bảo tính răn đe.

Mặt khác, Bộ Tư pháp đang chủ trì soạn thảo dự thảo Thông tư liên tịch hướng dẫn một số điều của Bộ Luật hình sự quy định về các tội phạm trong lĩnh vực thuế, tài chính – kế toán, chứng khoán, nếu lấy mức 500 triệu đồng làm ranh giới để xử lý hành chính hay hình sự, thì sẽ càng không hợp lý.

Với đặc thù của một loại tội phạm trong lĩnh vực kinh tế, kinh nghiệm thế giới cho thấy, cần trừng phạt nặng bằng các biện pháp kinh tế, tránh hình sự hóa việc xử lý các hành vi vi phạm trên TTCK. Nếu lạm dụng xử lý hình sự, thì có thể gây ra những tác động tiêu cực chưa lường hết được đối với sự phát triển của TTCK.

Trong khi hình phạt chính là phạt tiền, theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính sẽ khó phát huy tính răn đe trong xử lý vi phạm, thì các chuyên gia cho rằng, UBCK cần gia tăng áp dụng các hình phạt bổ sung được quy định trong Luật, để phần nào bù đắp được hạn chế của hình phạt chính.

Theo đó, ông Hải cho rằng, ngoài phạt tiền, UBCK nên chú trọng áp dụng các hình thức xử phạt bổ sung như: tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề có thời hạn hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn; tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính… Kinh nghiệm thực tế cho thấy, nếu các hình phạt bổ sung này được áp dụng triệt để và hiệu quả, thì sẽ hỗ trợ cho biện pháp xử lý hành chính đảm bảo tính răn đe.

Hữu Hòe