Thành lập công ty mua bán nợ: Vốn ở đâu?

Để mua được số nợ xấu của hệ thống NHTM, đòi hỏi Công ty phải có tiềm lực tài chính đủ lớn nhưng không có nghĩa phải có quy mô vốn điều lệ tương xứng với quy mô nợ xấu.

Kinh nghiệm các nước đã thành lập các công ty mua bán nợ quốc gia thì nguồn tiền xử lý nợ xấu gồm một hoặc tất cả các nguồn sau: i) nguồn vốn ngân sách nhà nước bằng cách phát hành trái phiếu Chính phủ hoặc trái phiếu Chính phủ bảo lãnh; ii) nguồn vốn đi vay từ ngân hàng trung ương hoặc ngân hàng phát triển; iii) Phát hành trái phiếu doanh nghiệp được bảo lãnh bởi Chính phủ. Phần lớn các Công ty mua bán nợ đều mua nợ tồn đọng theo giá thị trường. Tuy nhiên, việc áp dụng vào thị trường Việt Nam có thể gặp vướng mắc nhiều mặt.

Vốn điều lệ: Với quy mô nợ xấu của hệ thống ngân hàng tính đến thời điểm 31/3/2012) khoảng trên 200.000 tỷ đồng (chưa tính nợ xấu của Ngân hàng phát triển, Ngân hàng chính sách xã hội và nợ xấu phát sinh trong thời gian gần đây khi kinh tế vĩ mô chưa thực sự ổn định); giả định Công ty có thể nợ xấu với giá giao động trong khoảng 30%-40% giá trị sổ sách tức khoảng 40.000 tỷ đến 80.000 tỷ đồng; Giả định Công ty có thể huy động trên thị trường gấp 3 lần số vốn hiện có thì Nhà nước cần cấp cho Công ty là 15.000 – 20.000 tỷ đồng.

Các nguồn vốn góp của các TCTD, định chế tài chính trong nước: Tại một số nước, các ngân hàng và tổ chức tài chính có tham gia góp vốn vào Công ty. Tuy nhiên, đối với Việt Nam, khả năng vốn góp của các TCTD và các định chế tài chính trong nước là rất khó vì ngay cả Ngân hàng Phát triển Việt Nam (VDB) hay Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (DIV) quy mô vốn cũng khá nhỏ (5.000 tỷ đồng).

Mặt khác việc góp vốn của các TCTD vào Công ty cũng có thể dẫn đến bất cập tạo ra sự mâu thuẫn về lợi ích giữa Công ty mua bán nợ, luôn muốn mua nợ với giá thấp và các TCTD luôn muốn bán nợ với giá cao.

Vốn huy động từ thị trường: kinh nghiệm của các nước cho thấy hai nguồn huy động chủ yếu là vốn đi vay, phát hành trái phiếu.

– Vốn đi vay: để xử lý nợ, một số nước đã huy động vốn bằng cách đi vay NHNN, Bảo hiểm tiền gửi hoặc Ngân hàng phát triển. Ưu điểm của phương thức huy động này sẽ không làm tăng nợ công nhưng nhược điểm của phương thức này có thể làm tăng lượng tiền trong lưu thông và qua đó làm tăng lạm phát.

Đối với trường hợp của Việt Nam, khả năng đáp ứng vốn từ VDB hoặc DIV đều không đảm bảo so với nhu cầu vốn để xử lý nợ xấu do vốn điều lệ của các cơ quan này khá nhỏ. Mặt khác, chức năng nhiệm vụ của VDB chỉ cung cấp tín dụng trong lĩnh vực đầu tư, xuất khẩu. Trường hợp vay của NHNN cũng không thể thực hiện được vì theo quy định tại Điều 24 Luật Ngân hàng nhà nước Việt Nam năm 2010 thì NHNN không cho vay đối với cá nhân, tổ chức không phải là TCTD.

– Phát hành trái phiếu: Kinh nghiệm một số nước cho thấy, các ngân hàng khi bán nợ cho Công ty sẽ không nhận được tiền mặt mà sẽ nhận được trái phiếu nhận nợ của Công ty. Ưu điểm của phương thức huy động vốn này không làm tăng lạm phát nhưng lại ảnh hưởng đến nợ công qua đó ảnh hưởng đến việc ổn định kinh tế vĩ mô. Việc phát hành trái phiếu sẽ căn cứ vào tiến độ mua bán nợ của công ty. Để tạo điều kiện thuận lợi cho Công ty, thì trái phiếu do Công ty phát hành được Chính phủ bảo lãnh.

Tuy nhiên, trong điều kiện Việt Nam việc Chính phủ bảo lãnh toàn bộ trái phiếu của Công ty sẽ gặp phải vướng mắc về giới hạn mức nợ công quy định tại Luật nợ công. Cụ thể: Để xử lý nợ, Việt Nam cần một lượng vốn khoảng 40.000-80.000 tỷ đồng tương đương với khoảng 1,6-3,2% GDP của Việt Nam năm 2011. Điều này sẽ làm gia tăng nợ công của Việt Nam trong những năm tới. Mặt khác, Công ty này khi mới ra đời sẽ không đủ điều kiện để được bảo lãnh theo quy đinh tại Điều 34 Luật Quản lý nợ công. Để có thể bảo lãnh, Chính phủ phải báo cáo Quốc hội để chỉnh sửa Luật.

Như vậy, để xử lý nợ xấu, bên cạnh những vướng mắc về nguồn vốn xử lý nợ lấy từ đâu, về quy định trong pháp luật, về khả năng phải đánh đổi giữa lạm phát hoặc nợ công đòi hỏi quyết tâm chính trị của Chính phủ rất lớn trong việc xử lý nợ xấu ngày một gia tăng. Hiện tại, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam vẫn chưa công bố Đề án thành lập Công ty mua bán nợ trực thuộc NHNN.