Tác động giá dầu – Khó DN, hụt ngân sách

Các ông lớn “tiến thoái lưỡng nan”

Theo Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN), năm 2016 các tổ chức uy tín thế giới dự báo giá dầu dao động khoảng 30-60USD/thùng. Trong khi đó, chưa cần giá dầu tụt xuống 30USD/thùng mà chỉ ở mức dưới 45USD/thùng, PVN đã rất khó khăn. Ông Nguyễn Quốc Khánh, quyền Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc PVN, cho hay nếu giá dầu xuất bán trên 45USD/thùng, khai thác dầu của tập đoàn tại các mỏ sẽ đạt hiệu quả bởi dự kiến giá thành khai thác dầu trung bình tại các mỏ trong nước năm 2016 là 27,4USD/thùng. Nếu giá xuống dưới mốc 45USD/thùng, một số mỏ của PVN sẽ rất khó bởi có những mỏ giá khai thác rất cao như mỏ Sông Đốc giá thành 58USD/thùng. Nhưng nếu dừng khai thác, không chỉ Nhà nước thất thu mà PVN còn bị lỗ chi phí bảo dưỡng mỏ, còn nếu tiếp tục khai thác sẽ không có lãi.

Một trong những mối quan ngại lớn nhất hiện nay là giá dầu giảm có thể ảnh hưởng nặng nề, thậm chí làm đảo lộn các kế hoạch cũng như mục tiêu vĩ mô, trong đó có vấn đề thu ngân sách nhà nước (NSNN). Cụ thể, dự toán ngân sách năm 2016 được Quốc hội thông qua mới đây tính toán trên cơ sở giá dầu thô lên tới 60USD/thùng – con số cho đến thời điểm này được đánh giá là có phần hơi “lạc quan”. Dự toán thu cân đối NSNN năm 2016 là 1.014.500 tỷ đồng. Trong đó, dự toán thu dầu thô 54.500 tỷ đồng (trên cơ sở sản lượng 14,02 triệu tấn, giá bình quân 60USD/thùng). Tuy vậy, ngay trong khoảng hơn 10 ngày đầu năm 2016, giá dầu đã giảm sâu, có thời điểm chỉ 31-33USD/thùng. Theo tính toán nếu giá dầu ở mức 30USD/thùng, tốc độ phát triển kinh tế năm 2016 sẽ giảm 0,3% (đã tính toán đến các tác động chung nhiều chiều).

Tác động tiêu cực của giá dầu giảm được thể hiện rõ qua việc kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp ngành dầu khí trong năm 2015 đều sụt giảm mạnh 70-83% so với năm trước. Dự báo, ảnh hưởng của giá dầu lên các doanh nghiệp sẽ thể hiện rõ hơn ở kết quả kinh doanh năm 2016, thậm chí là năm 2017. Cụ thể, doanh nghiệp chủ lực trong khâu tìm kiếm, thăm dò, khai thác của PVN là Tổng công ty Thăm dò Khai thác dầu khí (PVEP) năm qua thiếu hụt trầm trọng nguồn vốn cho hoạt động đầu tư thăm dò. Các chỉ tiêu tài chính của PVEP sụt giảm mạnh. Lợi nhuận trước thuế của doanh nghiệp này đạt 7.081 tỷ đồng, nhưng sau khi nộp thuế, lợi nhuận còn lại chỉ… 20 tỷ đồng so với 14.711 tỷ đồng năm 2014. Trong điều kiện giá dầu giảm sâu, PVEP cũng đứng trước nguy cơ không thể vay được vốn ngân hàng (khoảng 250 triệu USD) để đầu tư khâu thăm dò khai thác do quá rủi ro với các mỏ giá thành cao hơn hoặc tiệm cận giá bán bình quân.

 Nhà đầu tư nước ngoài rút lui

Theo ông Lê Minh Hồng, Phó Tổng giám đốc PVN, việc giá dầu giảm mạnh trong năm 2015 và dự báo đứng ở mức thấp trong năm 2016, ngoài việc tác động tiêu cực tới hiệu quả sản xuất kinh doanh của PVN cũng như doanh nghiệp thành viên, điều đáng lo ngại là nhiều nhà đầu tư nước ngoài đang xem xét lại việc đầu tư nhiều dự án lọc hóa dầu tại Việt Nam. Cụ thể, trung tuần tháng 6-2015, Chevron – tập đoàn dầu khí đa quốc gia của Hoa Kỳ – đã chính thức chuyển giao toàn bộ cổ phần và quyền điều hành trong 3 công ty liên doanh dầu khí tại Việt Nam cho PVN. Đó là liên doanh thăm dò khí Chevron Việt Nam (Block B), liên doanh Chevron Việt Nam (Block 52) và liên doanh Chevron Southwest Vietnam Pipeline. Cũng trong khoảng thời gian giữa năm 2015, ONGC Videsh (OVL), một tập đoàn dầu khí đến từ Ấn Độ, cũng đã chấm dứt  thăm dò 2 lô dầu khí ở nước ngoài, trong đó có lô 128 ngoài khơi của Phan Thiết.

Sau nhiều năm đàm phán để mua lại 49% vốn góp của PVN tại Nhà máy lọc dầu Dung Quất, vào cuối năm 2015, Tập đoàn Gazprom Neft (Nga) chính thức tuyên bố dừng đàm phán với lý do đưa ra là một số đề nghị về cơ chế ưu đãi không được Chính phủ Việt Nam chấp nhận. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng không loại trừ khả năng phía Nga gặp khó khăn nhất định do giá dầu giảm nên không quyết tâm trong việc mở rộng đầu tư vào Dung Quất. Tương tự, nhiều đại gia nước ngoài khác cũng đang có những động thái nhằm chấm dứt việc đầu tư vốn vào các dự án lọc hóa dầu tại Việt Nam. Trong đó phải kể đến Tập đoàn Dầu khí quốc gia Qatar – 1 trong 4 nhà đầu tư của dự án Lọc hóa dầu Long Sơn (Bà Rịa – Vũng Tàu) có tổng mức đầu tư 4,5 tỷ USD – đã chính thức xin rút khỏi dự án. Bên cạnh đó, việc đưa ra nhiều yêu sách về chính sách ưu đãi cũng là một cách mà nhiều đối tác nước ngoài dùng để trì hoãn tham gia góp vốn hay triển khai thực hiện các dự án lọc hóa dầu. Chẳng hạn, với dự án Lọc hóa dầu Nghi Sơn (Thanh Hóa), trong khi các ngân hàng cho vay đưa ra các điều kiện vay cũng như giải ngân rất khắt khe, các nhà đầu tư nước ngoài lại đòi quá nhiều điều kiện về ưu đãi, trong đó có nhiều vấn đề chưa có quy định cụ thể, cần phải được thảo luận. Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia, đây không phải là điều tệ đối với nền kinh tế nước nhà, thậm chí sự rút lui này của các ông lớn ngoại lại ít nhiều mang lại những điểm lợi cho nền kinh tế.

GS. Nguyễn Mại, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp FDI, cho biết 1 dự án lọc hóa dầu ngốn đến hàng trăm ha đất, nhưng cơ hội mang lại có được bao nhiêu cho lực lượng lao động của Việt Nam? Trong khi nhà máy điện tử Samsung, chỉ sử dụng hơn 60ha đã tạo công ăn việc làm cho hàng chục ngàn lao động. Đó còn chưa kể đến ảnh hưởng về môi trường các dự án lọc hóa dầu có thể gây ra chúng ta khó có thể lường trước được. Vì thế, đây là cơ hội để chúng ta cơ cấu lại lĩnh vực đầu tư. Theo đó, cần hướng đến những lĩnh vực thu hút các nhà đầu tư công nghệ cao, thân thiện môi trường.

 Gồng mình đối phó

Để đối phó với tình hình khó khăn, PVN đã thực hiện hàng loạt giải pháp như cắt giảm nhân sự, tiết kiệm chi phí, giảm sản lượng khai thác, thậm chí một số mỏ, giếng khai thác có chi phí vận hành quá cao. Cụ thể, năm 2015 PVN cắt giảm chi phí khoảng 60.000 tỷ đồng (gần 3 tỷ USD), trong đó chi phí quản lý giảm 544 tỷ đồng, giá dịch vụ giảm trên 5.900 tỷ đồng, cơ cấu lại nhiệm vụ giúp giảm 53.000 tỷ đồng. Theo kế hoạch năm 2016, PVN sẽ cắt giảm lượng khai thác, trong đó dầu thô giảm khoảng 2 triệu tấn so với con số thực hiện năm 2015, xuống còn hơn 16 triệu tấn, giảm khoảng 1 tỷ m3 khí, còn khoảng 9,6 tỷ m3… Bên cạnh đó, PVN đề xuất áp dụng hàng loạt biện pháp cấp bách như cải tiến quản lý sản xuất, tái cơ cấu bộ máy, tiết giảm chi phí sản xuất; tích cực cải tiến, phát huy sáng kiến để giảm giá thành; rà soát lại tổng thể chi phí từng mỏ, tiết kiệm tối đa chi phí vận hành và chi phí quản lý phân bổ; cân đối sản lượng và giá thành từng mỏ để điều chỉnh sản lượng…

Tại buổi triển khai nhiệm vụ năm 2016, ông Từ Thành Nghĩa, Tổng giám đốc Liên doanh dầu khí Việt – Nga (Vietsovpetro), cho biết trong năm 2016, Vietsovpetro dự kiến khai thác 5 triệu tấn dầu và với giá dầu kế hoạch đề ra 55USD/thùng, doanh thu bán dầu dự kiến đạt 2,1 tỷ USD, nộp ngân sách gần 950 triệu USD, lợi nhuận phía Việt Nam đạt 206 triệu USD và Nga 198 triệu USD. Tuy nhiên, với giá dầu chỉ trên dưới 30USD/thùng hiện nay, doanh thu bán dầu sẽ giảm đi gần một nửa. Vì thế, để cắt giảm chi phí, Vietsovpetro đã phải tạm dừng hoặc giãn một số dự án tìm kiếm, thăm dò có chi phí cao để có đủ tiền chi tiêu cho những việc cấp thiết trước mắt. Với những giếng có sản lượng ít, thu không đủ bù chi, Vietsovpetro chuyển đổi thành những giàn khai thác đầu giếng để giảm từ hơn 40 nhân công vận hành trước đây xuống chỉ còn hơn 10 người mỗi giàn. Vietsovpetro đã chuyển 4 giàn gồm MSP 3, 5, 7 và 11 (khu vực mỏ Bạch Hổ) thành những giàn nhỏ hoặc đóng giàn.

Vietsovpetro cũng đã xây dựng các kịch bản khác nhau để đối phó, trong đó câu chuyện lớn nhất là tiết kiệm tối đa, chi tiêu thắt lưng buộc bụng. Cụ thể, liên doanh này đã tổ chức nhiều cuộc làm việc để rà soát từng hạng mục công việc, từng hạng mục chi phí. Có những hạng mục trong kế hoạch tài chính đã cắt giảm vào cuối năm, nay lại phải tiếp tục xem xét cắt giảm nữa. Theo kế hoạch từ nay đến năm 2020, Vietsovpetro sẽ giảm khoảng 2.000 nhân sự. Trong đó, năm 2015 liên doanh này đã cắt giảm 400 chức danh biên chế, 204 cán bộ công nhân viên xin nghỉ hưu trước thời hạn và trong chỉ chưa đầy 2 tháng đầu năm nay có thêm hơn 200 nhân viên xin nghỉ hưu sớm.