English
普通话
Cuối tuần trước, nhiều thông tin trên các báo cho hay VAMC sẽ mua nợ xấu bằng 100% giá trị sổ sách, trong đó mô tả lại sơ lược quy trình xử lý nợ xấu của VAMC.
Theo đó, VAMC sẽ phát hành trái phiếu lãi suất 0% để hoán đổi lấy nợ xấu của ngân hàng theo giá trị sổ sách.
Các NHTM sau đó sẽ đem trái phiếu VAMC lên chiết khấu tại NHNN với tỷ lệ chiết khấu khoảng 40% (hay 50%?) giá trị trái phiếu, lãi suất 0%. Trong vòng 5 năm tiếp theo, mỗi năm các NHTM phải trích lập dự phòng 20% giá trị trái phiếu.
NHTM vẫn theo dõi quản lý khoản nợ xấu đã đem đổi ra trái phiếu VAMC, nếu thu được đồng nào phải chia lại cho VAMC theo tỷ lệ NHTM 85%, VAMC 15%.
Tất nhiên, thông tin này không có gì mới và đã đến với nhà đầu tư từ cách đây hơn hai tháng, nhưng có một số vấn đề phải hiểu cho rõ để không lầm tưởng “một công ty do nhà nước thành lập, chịu sự quản lý của NHNN, sắp mua lại nợ xấu với giá gốc, thế là bảng cân đối kế toán các NHTM sạch sẽ”.
Nợ xấu được mua với giá bằng 100% giá trị sổ sách?
Nhiều người sẽ hiểu “giá trị sổ sách” chính là “giá gốc”, kiểu như NHTM đã cho vay 2.000 tỷ nhưng không thu hồi được, nay có thể ‘bán’ lại cho VAMC với giá 2.000 tỷ.
Không phải vậy. Theo các tài liệu về thành lập, tổ chức và hoạt động của VAMC, giá trị sẽ đem ‘bán’ lại cho VAMC là giá trị đã trừ dự phòng rủi ro. Tức nếu ngân hàng đã trích dự phòng 1.000 tỷ, thì khoản nợ chỉ đem ‘chuyển giao’ cho VAMC với giá 1.000 tỷ mà thôi.
Vậy tức là ngân hàng nào ‘thật thà’ trích lập dự phòng sẽ thiệt, vì nhận được ít trái phiếu VAMC hơn? Cũng không, vì dù đổi sang trái phiếu VAMC thì dễ, nhưng cái cốt yếu nhất mà các NHTM muốn là đem số trái phiếu ấy lên vay tái cấp vốn ở NHNN để lấy tiền mặt về thì chưa chắc.
Ở bước này NHNN sẽ thẩm định lại giá trị hợp lý của khoản vay, tỷ lệ thu hồi kỳ vọng và điều chỉnh tỷ lệ chiết khấu cho phù hợp (tức là không phải cứ cầm 1.000 tỷ trái phiếu VAMC là có thể vay được 400 tỷ từ NHNN).
Tất nhiên, điều kiện đủ để ‘thật thà không bị thiệt’ là quá trình thẩm định tại NHNN phải diễn ra một cách trung thực và hợp lý.
VAMC sẽ ‘mua’ nợ?
Như đã nói ở trên, người viết không chắc dùng từ ‘mua/bán’ để mô tả việc các NHTM chuyển giao nợ xấu sang VAMC là hợp lý. Vì cái ‘tiền’ mà VAMC dùng để mua lại sẽ mất toàn bộ giá trị trong vòng tối đa 5 năm và không lãi ra được đồng nào.
Trong một bài trước, người viết đã cho rằng nên quan niệm loại ‘tiền’ (tức trái phiếu VAMC) này là một “quyền được vay tiền với giá rẻ trong một thời gian nhất định”, hay như một ý kiến từ diễn đàn VFPress: trái phiếu VAMC là một “thư giới thiệu” để “cầm đến NHNN vay nợ”.
Cái một số NHTM cần nhất hiện nay là thanh khoản, thì không phải VAMC, mà chính NHNN sẽ cung cấp. Trái phiếu VAMC giống như giấy chứng nhận ngân hàng đã ‘thành khẩn khai báo’ để NHNN vào cuộc giúp đỡ.
NHTM đem một đống rác đổi lấy quyền vay tiền lãi suất 0% từ NHNN?
NHTM không thể đem toàn bộ “đống rác” để đổi lấy tiền mặt, như đã nói ở trên, chỉ có thể đổi ra tiền theo tỷ lệ thu hồi kỳ vọng của khoản vay mà thôi (tối đa 40-50%).
Đúng là vay tái cấp vốn sẽ có lãi suất 0% thật, nhưng các NHTM sẽ phải trả lãi qua một hình thức khác: đó là 15% các khoản thu hồi được từ số nợ xấu kể trên (trả cho VAMC, sau đó VAMC nộp lại NHNN). Theo ước tính, lãi suất tái chiết khấu thực tế mà NHTM phải chịu là khoảng 3%.
Tất nhiên, 3% là vẫn còn quá thấp so với mức 8% hiện nay, nhưng biết làm sao được “trong những tình huống không thông thường thì cần đến những biện pháp không thông thường” theo lời Chủ tịch FED Ben Bernanke.
VAMC không tốn chi phí mà vẫn giải quyết được khủng hoảng, thật tuyệt vời?
Rất tiếc, câu trả lời cũng là không. Việc bơm tiền qua VAMC phải cân đối để tránh lạm phát bùng lên. Nếu nhiệm vụ này thất bại, chi phí của VAMC chính là loại ‘thuế lạm phát’ mà toàn dân phải gánh chịu.
Thứ hai, sẽ có rủi ro đạo đức trong giới ngân hàng khi vấn nạn nợ xấu do NHTM gây ra nhưng NHNN lại phải xắn tay vào xử lý.
Cuối cùng, theo ý kiến một số chuyên gia, khi triển khai chương trình VAMC, tiền trong khu vực ‘ngân hàng tốt’ sẽ bị tác động phần nào, khiến lãi suất cho vay của khu vực ‘ngân hàng tốt’ bị đẩy lên một chút.
Nguyên nhân là để kiềm chế lạm phát, NHNN chỉ có thể duy trì một lượng cung tiền nhất định, nếu đã bơm vào khu vực ‘ngân hàng xấu’, tất phải rút bớt của khu vực ‘ngân hàng tốt’ thông qua các công cụ trên thị trường mở hoặc điều chỉnh tỷ lệ dự trữ bắt buộc, dù trường hợp sau ít khả năng hơn.