Làm thế nào để minh bạch thông tin?

Theo UBCKNN, tính đến cuối năm 2018, tổng số công ty đại chúng đã đăng ký với UBCKNN là 1.926. Trong đó, có 754 cổ phiếu niêm yết trên hai sàn giao dịch chứng khoán và 805 cổ phiếu đăng ký giao dịch trên sàn UPCoM.

Theo kết quả khảo sát năm 2018 của Vietstock thực hiện với 686 công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam, chỉ có 266 công ty đạt chuẩn công bố thông tin theo các tiêu chí khảo sát đề ra, tương đương 38,78%.

Nhiều bất cập

Đánh giá về thực trạng công bố và minh bạch thông tin của các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán trong những năm gần đây, ông Dũng cho biết trong 5 năm qua, số doanh nghiệp vi phạm về công bố thông tin giảm rất nhiều, số doanh nghiệp đáp ứng trong năm 2018 tăng gấp đôi so với 2017.

Tuy nhiên, bên cạnh đó, nhiều vấn đề bất cập vẫn còn hiện hữu. Trong năm 2018, UBCKNN đã ra gần 400 quyết định xử phạt, trong đó có hơn 100 quyết định xử phạt vi phạm về công bố thông tin, tương đương chiếm 50%.

Xếp loại chất lượng quản trị công ty cũng có vấn đề khi so sánh giữa ASEAN hay ASEAN 6 thì quản trị các công ty của Việt Nam thuộc nhóm thấp nhất.

Theo ông Nguyễn Duy Hưng, Chủ tịch HĐQT CTCK SSI, trên thực tế, nhiều doanh nghiệp thường đặt lợi ích riêng lên trên lợi ích của nhà đầu tư hay cổ đông, dẫn đến hệ lụy là bất chấp việc công bố thông tin sai để đạt được mục đích sau cùng.

Ngoài ra, hiện nay chế tài xử phạt còn ở mức khá thấp, chỉ vài chục triệu đồng tới vài trăm triệu đồng nên chưa đủ tính răn đe.

Có thể ví dụ mới đây nhất, ngày 1/4 vừa qua, UBCKNN đã ban hành Quyết định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán đối với công ty TNHH Minh Nhật và ông Nguyễn Chiến Thắng.

Theo đó, công ty Minh Nhật bị phạt triền 45 triệu đồng vì báo cáo không đúng thời hạn về kết quả thực hiện giao dịch việc bán 284.000 cổ phiếu MAC của CTCP Cung ứng và Dịch vụ Kỹ thuật Hàng Hải từ ngày 16/4/2018 đến ngày 18/4/2018.

Tuy nhiên, đến ngày 9/5/2018 Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội mới nhận được báo cáo kết quả thực hiện giao dịch của công ty TNHH Minh Nhật.

Trường hợp của ông Nguyễn Chiến Thắng bị phạt hơn 31 triệu đồng vì báo cáo không đúng thời hạn khi sở hữu từ 5% trở lên số cổ phiếu có quyền biểu quyết của công ty đại chúng.

Ông Hưng cũng cho biết thêm, dù gần đây mức phạt đã được tăng lên tới 7-8 tỷ đồng nhưng “con số đấy so với việc người ta có thể thu về cả trăm tỷ thì không là gì cả”, ông Hưng nhấn mạnh.

Hiện, những quy định của hệ thống pháp luật liên quan đến công bố thông tin tại Việt Nam là khá chặt chẽ nhưng chất lượng chưa cao và không đồng đều, mới chỉ là những thông tin cơ bản nhất.

Theo ông Phan Lê Thành Long, Giám đốc Viện quản trị công chứng Úc (CMA Australia), hiện nay trên thị trường chứng khoán còn nhiều bất cập, từ việc công bố, chất lượng thông tin cho đến chính bản thân hệ thống chuẩn mực kế toán.

Chỉ cần xét riêng về tiêu chí chuẩn mực kế toán, Việt Nam là một trong 12 quốc gia đang “đi đường riêng” không theo chuẩn mực kế toán quốc tế do đó doanh nghiệp niêm yết gặp hạn chế trong việc công bố thông tin tài chính, chất lượng báo cáo tài chính có thể bị ảnh hưởng.

Cởi bỏ nút thắt

Với công bố thông tin phi tài chính, ông Long cho rằng một số báo cáo không đơn thuần là số liệu như báo cáo thường niên nhưng hướng tới chuyện làm cho doanh nghiệp đẹp hơn nên tính minh bạch, độc lập khi công bố chưa cao.

Thực tế, những thông tin liên quan đến doanh nghiệp thường có tác động rất lớn đến giá cổ phiếu, có nhiều doanh nghiệp vừa chỉ đưa ra những thông tin mập mờ lên một số trang tin tài chính, khiến thị giá cổ phiếu phản ứng.

Hay có trường hợp doanh nghiệp đưa ra thông tin lợi nhuận cao, vượt kế hoạch, khiến giá cổ phiếu lên rất mạnh nhưng ngay sau đó đồng loạt nhân sự nội bộ đăng ký bán ra.

Ngoài ra, câu chuyện lãnh đạo doanh nghiệp phớt lờ quy định và liên tục sai phạm trong việc báo cáo giao dịch vẫn là căn bệnh khó chữa của thị trường chứng khoán.

Để đối mặt với những bất cập, ông Phan Lê Thành Long cho rằng sự giám sát từ thị trường là quan trọng nhất. Các nhà đầu tư cần có sự giám sát một cách đúng nghĩa, đó là đánh vào lợi ích, như vậy họ sẽ phải làm thật thì thị trường mới có sự đón nhận.

Cũng đưa ra giải pháp để cải thiện tính minh bạch trên thị trường chứng khoán, ông Trần Đình Cường, Tổng Giám đốc Ernst & Young Việt Nam, cho rằng “thị trường có tốt thì quan trọng là phải xuất phát từ sự nỗ lực của người lãnh đạo cao nhất, phải tăng cường kiểm tra giám sát thì sẽ giảm đi phần nào những khuyết điểm”.

Đại diện cho phía cơ quan chức năng, ông Trần Văn Dũng cũng cho biết cơ quan quản lý đang xây dựng những chế tài xử phạt cao hơn và mở rộng đối tượng xử lý. Đối với tổ chức là doanh nghiệp niêm yết, công ty đại chúng, sắp tới sẽ bổ sung hình thức không được phát hành trong một khoảng thời gian nếu có những sai phạm nghiêm trọng về công bố thông tin.

Với công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ do UBCKNN cấp phép hoạt động, mức phạt có thể là dừng hoạt động. Với cá nhân thuộc công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ sẽ bổ sung hình phạt với lãnh đạo và cá nhân hành nghề. Còn một số mức xử phạt vi phạm hành chính cũng được nâng lên.