Lãi suất huy động: Lò xo đã bật

Hành động như nhau, nhưng động cơ của mỗi ngân hàng mỗi khác.

Ngay trong ngày đầu tuần sau khi trần lãi suất huy động giảm 2% còn 9%/năm hôm 11.6, lãi suất liên ngân hàng đã bất ngờ tăng mạnh.

Đáng chú ý vào ngày 14.6, theo số liệu được công bố trên website của Ngân hàng Nhà nước, lãi suất qua đêm trên thị trường liên ngân hàng đạt mức 5,81%, tăng gần gấp đôi so với 1 tuần trước đó. Cùng ngày, lãi suất liên ngân hàng kỳ hạn 1 tuần và 2 tuần lần lượt đạt mức kỷ lục 6,96% và 7,65%.

Không chỉ có lãi suất thị trường liên ngân hàng nóng lên, nhiều ngân hàng thương mại cũng đã quyết định nâng lãi suất huy động lên tới 12%/năm, thậm chí có ngân hàng đã lên đến 14%/năm, áp dụng cho kỳ hạn từ 12-36 tháng. Đâu là nguyên nhân của những biến động lãi suất này?

Dấu hiệu tốt

Tín dụng bắt đầu tăng mạnh trở lại là nguyên nhân chính khiến cho lãi suất liên ngân hàng tăng.

Chính sách tiền tệ chặt chẽ năm 2012 đã khiến cho tín dụng tăng trưởng âm trong quý I, hay nói cách khác là ngân hàng không cho vay được nhiều. Khó khăn trong việc cho vay khiến các ngân hàng đành phải đưa tiền vào dòng chảy liên ngân hàng, qua đó khiến lãi suất liên ngân hàng giảm. Nay, việc cho vay khởi sắc khiến dòng chảy vào liên ngân hàng giảm sút, buộc lãi suất liên ngân hàng phải tăng để thu hút tiền.

Theo Bộ trưởng, Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Vũ Đức Đam, thanh khoản trong hệ thống ngân hàng đã tương đối tốt. Lý do một phần nhờ lượng tín phiếu có kỳ hạn 1-2 tháng mà các ngân hàng thương mại mua trước đó đến kỳ đáo hạn. Vì vậy mặc dù lãi suất liên ngân hàng tăng nhưng “chúng ta có thể yên tâm về lâu dài tín dụng sẽ tăng trưởng theo hướng bền vững,” ông Đam khẳng định.

Sẽ không có chạy đua lãi suất

Nhiều chuyên gia phân tích nhận xét lần hạ trần lãi suất thêm 2% này có vẻ hơi nhanh, đặc biệt Ngân hàng Nhà nước đã bỏ trần lãi suất với các khoản vay kỳ hạn trên 12 tháng. Điều này khiến cho chiếc lò xo lãi suất lâu nay bị nén đã bật lên.

Các ngân hàng thương mại vẫn tuân thủ quy định về mức trần 9%/năm cho các kỳ hạn dưới 12 tháng song lại nâng mức lãi suất huy động kỳ hạn trên 12 tháng lên tới 12%. Thậm chí, ngân hàng Western Bank đã nâng lãi suất lên tới 14% cho kỳ hạn 13 tháng (sau đó ngân hàng này đã hạ mức lãi suất này về mức 12,5%).

Theo báo cáo tài chính quý I của một số ngân hàng thương mại, cơ cấu tín dụng cho các kỳ hạn trên 12 tháng chỉ chiếm dưới 10% trong tổng cơ cấu tín dụng cho vay. Theo quy luật cung – cầu, khi các ngân hàng thương mại có nhu cầu cao trong việc huy động vốn dài hạn tất yếu sẽ đẩy lãi suất huy động dài hạn lên cao. Tuy nhiên, nhìn nhận thị trường ở thời điểm hiện tại, không mấy người mặn mà với việc gửi tiền vào ngân hàng với kỳ hạn dài. Chị Vũ Mai Lan, 48 tuổi, kinh doanh cá thể, cho biết: “Kể cả lãi suất ngân hàng có lên 14% thì tôi vẫn muốn cho người thân vay để làm ăn hơn là bỏ tiền vào ngân hàng suốt 1 năm”.

Vì vậy có thể thấy, dù các ngân hàng thương mại có cạnh tranh huy động vốn thế nào thì cũng khó mà tạo ra một cuộc chạy đua lãi suất như một số người lo ngại. Tiến sĩ Phạm Thế Anh, Quyền Viện trưởng Viện Chính sách công và Quản lý, Đại học Kinh tế Quốc dân nhận xét: “Bằng cách gỡ bỏ trần lãi suất dài hạn, Ngân hàng Nhà nước đang giảm bớt rủi ro chính sách cho chính mình. Ngoài ra, đây cũng là một bước đi cần thiết để gỡ bỏ dần biện pháp hành chính vào thị trường”.

Tăng lãi suất để giữ khách

Bên cạnh lý do yếu thanh khoản đã phân tích ở trên, các chuyên gia tài chính giải thích lý do lãi suất huy động tăng có nguyên nhân mang tính kỹ thuật. Nhiều ngân hàng thương mại ký các hợp đồng cho vay với khách hàng, lãi suất cho vay được xác định bằng lãi suất huy động 12 tháng cộng biên độ lãi suất nhất định. Đến kỳ điều chỉnh lãi suất (thường từ 3 tháng), nếu lãi suất kỳ hạn 12 tháng không tăng lên, nhiều ngân hàng thương mại sẽ có thể rơi vào tình trạng thua lỗ do nguồn huy động trong thời trước có chi phí huy động cao (từ 11-12% trở lên).

Tuy nhiên câu hỏi lớn cần đặt ra liệu có phải các ngân hàng lớn tăng lãi suất huy động cũng do yếu thanh khoản? Trao đổi với NCĐT, chuyên gia kinh tế Đinh Tuấn Minh của Ngân hàng Quân đội (MB) cho biết: “Lý do chủ yếu là để các ngân hàng lớn giữ khách hàng vì nếu độ chênh lệch lãi suất quá cao có thể xảy ra tình trạng khách hàng rút tiền và chuyển sang gửi ở các ngân hàng nhỏ. Điều này có thể làm các ngân hàng lớn không đạt được tiêu chí lợi nhuận nhưng tiêu chí thị phần cũng rất quan trọng trong trường hợp này”.

Còn đối với người gửi tiền, theo khảo sát của NCĐT tại TP.HCM, nhiều người đã đặt tiêu chí lợi nhuận cao hơn tiêu chí an toàn nên sẵn sàng gửi tiền ở ngân hàng nhỏ nếu thấy lãi suất cao hơn. Điều này khiến các ngân hàng phải để ý nâng lãi suất nằm không đánh mất khách hàng vào tay đối thủ.