Huy động vàng trong dân – Có thể dùng để thế chấp đi vay

Nhưng phương thức huy động như thế nào, sử dụng nó ra sao cho hiệu quả là vấn đề không đơn giản – Chuyên gia kinh tế, TS Nguyễn Trí Hiếu cho biết.

PV:- Từ nhiều năm nay, vấn đề huy động vàng trong dân đã được đặt ra nhưng điều này chỉ thực sự thành chủ trương khi mới đây Ngân hàng Nhà nước được giao nghiên cứu thực hiện các giải pháp huy động vàng trong dân. Theo ông, mục đích của chủ trương này là gì? Nó sẽ có những tác dụng tích cực và những hạn chế như thế nào?

TS. Nguyễn Trí Hiếu:- Trước hết tôi phải nói rằng đây là một chủ trương đúng đắn. Theo tính toán hiện còn khoảng 300-500 tấn vàng vẫn đang “nằm chết” trong dân. Nếu quy đổi ngang giá 1.700 USD một ounce thì lượng vàng này tương đương hơn 20 tỷ USD, xấp xỉ dự trữ ngoại hối hiện có. Điều này cũng đồng nghĩa với khoảng hơn 20 tỷ USD, một nguồn lực tài chính rất lớn đang bị bỏ quên trong dân một cách lãng phí.

Ảnh minh họa

Thế nhưng, phải huy động vàng trong dân thế nào, tại sao bao nhiêu năm nay vẫn loanh quanh không thể giải được bài toán này?

Rất khó có thể thay đổi được tâm lý của người dân khi họ luôn coi dự trữ vàng như là “của để dành”, tiết kiệm để dự phòng cho những biến cố lớn. Vàng lại là nguồn tích trữ có khả năng giảm thiểu rủi ro trước nguy cơ lạm phát, là tài sản có thể tích trữ truyền đời, nghĩa là vàng là tài sản tiết kiệm an toàn và ít rủi ro hơn cả…. Từ tâm lý đó, nên bài toán làm sao để “moi” được của để dành của dân chúng để đưa vào ngân hàng nhà nước là vấn đề dù được nói nhiều nhưng cho tới nay vẫn chưa khi nào thực hiện được.

Bây giờ là lúc phải quyết tâm làm và phải đặt vấn đề này ra một cách nghiêm túc với những phương thức và giải pháp bắt buộc để thực hiện.

Vậy phương thức huy động là gì? Tôi cho rằng, Ngân hàng Nhà nước nên đứng ra phát hành chứng chỉ huy động vàng và trả lãi cho số vàng huy động từ dân. Gửi vàng tại NHNN dân sẽ tin tưởng hơn bất cứ TCTD nào khác.

Không như trước kia lần này không để các nhà băng kinh doanh vàng nữa mà Ngân hàng trung ương sẽ phát hành chứng chỉ vàng ngắn, trung và dài hạn để gom vàng về. Sau đó số vàng này có thể cho Bộ Tài chính vay dùng làm tài sản thế chấp các ngân hàng hoặc tổ chức tài chính nước ngoài vay ngoại tệ với lãi suất hợp lý đem về phục vụ các dự án phát triển kinh tế xã hội.

Trong bối cảnh nền kinh tế đang gặp khó khăn, cung vốn ra thị trường bế tắc, ngân hàng chỉ nên cho Bộ Tài chính vay vàng và Bộ Tài chính là đầu ra duy nhất với số vàng huy động của ngân hàng. Ngoại trừ việc đấu thầu vàng để ổn định thị trường, Ngân hàng trung ương không nên kinh doanh vàng, vì nếu như vậy nó sẽ đi ngược với vai trò của nhà quản lý thị trường vàng và trở thành đối thủ cạnh tranh với tất cả các thành phần kinh tế khác.

Trong trường hợp này, dưới sự giám sát của các cơ quan Quốc hội chúng ta phải tin tưởng Bộ Tài chính. Việc sử dụng số vàng huy động này của Bộ Tài chính và dưới sự giám sát của các cơ quan của Quốc hội sẽ tạo được sự tin cậy cao với dân chúng.

NHNN cũng phải đảm bảo vàng gom được trong dân sẽ được trả lại cho dân trong bất kỳ lúc nào, thời điểm nào. Nó giống như việc gửi tiền có kỳ hạn và không kỳ hạn vậy. Bên cạnh đó, chất lượng vàng gửi cũng phải được đảm bảo, tốt nhất là nên thống nhất tiêu chí, nguyên tắc một loại vàng khi người dân gửi và ngân hàng trả cho người dân.

Với phương thức huy động như vậy sẽ huy động được một nguồn lực tài chính quan trọng trong dân thay vì bất động. Tuy nhiên, thực hiện được cũng không hề dễ.

Thứ nhất, Việt Nam chưa bao giờ phát hành chứng chỉ vàng, việc giao vàng cho ngân hàng trung ương để nhận lại một tờ giấy bảo đảm đối với nhiều người là một điều chưa dễ dàng chấp nhận và cần có những chiến dịch vận động quần chúng để người dân tin tưởng giao phó tài sản quý giá cho ngân hàng. Điều này là rất khó.

Thứ hai, khi trả vàng ngân hàng có đảm bảo chất lượng vàng theo đúng chứng chỉ đã giao không. Trong khi lượng vàng dự trữ trong dân được coi là rất ô hợp, nhiều chủng loại, tức là không có chuẩn mực nhất định. Vậy sẽ phải xử lý vấn đề này thế nào? Quy định, tiêu chí, chuẩn mực vàng gửi để huy động vàng, gửi vàng được quy định ra sao?

Mặc dù, hiện cũng đã có quy định về chất lượng vàng trong kinh doanh, nhưng việc huy động vàng theo kiểu đại trà như vậy thì cần phải có một quy định riêng. Từ quy định  về huy động vàng, cấp chứng chỉ vàng và hoàn trả lại vàng cho dân chúng, tất cả đều cần có những quy định rõ ràng cụ thể để dân chúng hiểu và tin tưởng.

Thứ ba, nếu huy động vàng của dân theo hình thức hô hào dân gửi vàng chắc chắn không ai gửi. Mà phải huy động dưới hình thức vay vàng từ dân tức là có huy động và trả lãi suất. Khi đó, ngân hàng cho Bộ Tài chính vay vàng mức lãi suất sẽ được quy định như thế nào. 

Thứ tư, cần có những qui định cụ thể về việc chuyển nhượng, thế chấp chứng chỉ vàng, và thanh toán số vàng đã gửi khi đến hạn bằng vàng, tiền đồng hay ngoại tệ.

PV:- Vậy, nếu chủ trương này thành hiện thực, tác dụng kích hoạt nền kinh tế của nó sẽ như thế nào, thưa ông?

TS Nguyễn Trí Hiếu: – Nền kinh tế Việt Nam dựa rất nhiều vào nợ công, Chính phủ nợ trong nước, nợ nước ngoài. Nếu có một khoản vàng dự trữ đó thì nó sẽ làm tăng khả năng đi vay vốn phục vụ nền kinh tế. Chính phủ không thể sử dụng vàng để đưa vào sản xuất trực tiếp cũng không thể sản xuất làm đồ trang sức nhưng cách sử dụng thông thường là dùng vàng để thể chấp đi vay.

Nếu đi vay mà có tài sản thế chấp bằng vàng thì rất dễ dàng vay và lãi suất chắc chắn rất thấp vì nó bảo đảm tuyệt đối cho khoản vay của mình. Nếu Chính phủ có vàng để đi vay thì có thể nợ công sẽ tăng nhưng đó là nợ công ít rủi ro, tín nhiệm quốc gia được tăng lên tạo điều kiện thuận lợi trong việc vay vốn để đầu tư cho kinh tế – sản xuất.

PV:- Hiện tại, một số tổ chức kinh tế như khối BRICS đã thỏa thuận giao dịch bằng bản vị vàng, để hạn chế sức mạnh của đồng Đola. Theo ông, việc huy động vàng trong dân có nhằm mục tiêu giao thương với các khối này và chống lại sự đô la hóa nền kinh tế hay không và vì sao?

TS Nguyễn Trí Hiếu: – Tôi không nghĩ rằng, việc huy động vàng là nhằm mục đích trở lại với chế độ “kim bản vị”. Trong tất cả các nền kinh tế chỉ còn một số nền kinh tế có vẻ vẫn duy trì sự liên kết giá trị đồng bảng của mình dựa vào giá trị số vàng dự trữ. Tuy nhiên, ngày nay hầu hết tất cả các quốc gia trên thế giới không còn dựa vào nguyên tắc này nữa. Mà giá trị đồng bảng được đánh giá dựa trên sức mạnh của nền kinh tế. Ngay cả Việt Nam cũng vậy.

Số vàng dự trữ làm công cụ bảo đảm của Việt Nam rất thấp, chỉ khoảng vài chục tấn vàng. Việt Nam hiện cũng đang dùng sức mạnh của nền kinh tế, tiềm năng của nền kinh tế để bảo đảm cho giá trị đồng tiền Việt Nam.

Việc huy động vốn để có nguồn dự trữ vàng, tất nhiên nó sẽ cùng với các nguồn dự trữ ngoại tệ khác có thể cũng củng cố thêm giá trị tiền đồng  hoặc bảo vệ tiền đồng nhưng chắc chắn không phải là mục đích mà đó chỉ là tác dụng phụ, nếu điều đó xảy ra. 

PV:- Trong năm 2013, Việt Nam đã phải nhập 110 tấn vàng để bán trên thị trường. Tới năm nay, chúng ta lại đưa ra chủ trương huy động vàng trong dân. Có thể đặt ra giả thiết, Ngân hàng Nhà nước sẽ tiếp tục thực hiện các phiên đấu giá vàng trong năm 2015 hay không và vì sao?

TS Nguyễn Trí Hiếu: – Hai việc này có lẽ phải tách bạch ra. Việc huy động vàng trong dân và ngân hàng thực hiện đấu thầu vàng là hai việc hoàn toàn khác nhau.

Thứ nhất, năm 2014 Ngân hàng nhà nước không hề thực hiện phiên đấu thầu nào, họ chỉ thực hiện đấu thầu vàng năm 2013. Mục đích đấu thầu vàng của Ngân hàng trung ương là hạn chế hiện tượng vàng hóa trong nền kinh tế và cung cấp một lượng vàng giúp ổn định cung cầu trên thị trường vàng. Cho tới thời điểm này, có thể nói Ngân hàng trung ương đã đạt được mục đích, giúp hạn chế những cú sốc trên thị trường vàng dù vẫn còn khoảng chênh lệch khá lớn giữa thị trường vàng trong nước và thế giới.

Vì thế, năm 2014 Ngân hàng trung ương thấy đã không cần thiết phải thực hiện đấu thầu vàng. Còn việc huy động vàng từ dân chúng không nhằm mục địch ổn định thị trường vàng mà nhắm vào việc sử dụng nguồn lực tài chính đang bị lãng phí để phục vụ phát triển kinh tế. Hai việc này theo đuổi những mục tiêu riêng. Tuy nhiên, chúng ta không loại trừ khả năng việc huy động vàng từ dân cũng có thể giúp NHNN có một lượng vàng đáng kể để, nếu cần, cung cấp vàng trên thị trường qua hoạt động đấu thầu vàng để ổn định thị trường vàng.

Nói một cách khác, việc Ngân hàng trung ương tổ chức đấu thầu vàng là để cân bằng cung cầu trong thị trường vàng và để người dân an tâm không phải đổ xô đi mua, tiết kiệm, dự trữ vàng gây đảo lộn, hỗn loạn thị trường vàng. Khi thị trường vàng tạm ổn định, việc kéo vàng từ dân ra để phục vụ cho sản xuất là phương án cần phải được tính đến. Điều này lý giải vì sao trước đây thì đấu thầu vàng giờ lại huy động vàng.

Để trả lời câu hỏi năm 2015 Ngân hàng trung ương liệu có tổ chức đấu thầu vàng hay không, tôi cho là không thể trả lời được, nhưng theo diến biến hiện nay việc đấu thầu vàng là chưa cần thiết.

PV:- Ông dự đoán sức mua vàng của người dân trong năm tới như thế nào?

TS Nguyễn Trí Hiếu: – Nếu dự đoán sức mua vàng của người dân trong năm 2015, tôi đoán có thể năm nay tốt hơn năm ngoái. Một phần vì giá xăng dầu giảm, kéo theo sức tiêu thụ hàng hóa nói chung đều tăng, trong đó có vàng. Thu nhập của người dân Việt Nam cũng sẽ tăng trong năm 2015. Theo một báo cáo mới đây của Thủ tướng trước Diễn đàn đối tác phát triển Việt Nam (VDPF), thu nhập bình quân một đầu người tại Việt Nam khoảng 1.960 USD.

Tôi dự báo trong năm 2015 mức thu nhập này có thể đạt 2.000 USD. Điều này có khả năng làm tăng sức mua vàng của dân chúng. Tuy nhiên, mặc dù sức mua vàng có thể tốt hơn nhưng việc người dân kéo nhau ồ ạt mua vàng, sẽ không xảy ra.

Sức mua này không làm khuynh đảo thị trường, không làm thị trường lộn xộn. Nên đây là thời điểm thích hợp để kéo vàng trong dân đưa vào sản xuất.

PV:- Xin cảm ơn ông!