English
普通话
Trước kỳ nghỉ lễ 30-4 và 1-5 có hai sự kiện diễn ra ở tỉnh Ninh Thuận. Thứ nhất là khánh thành cụm nhà máy điện mặt trời công suất 330 MW lớn nhất Đông Nam Á do BIM Energy (thuộc BIM Group) và AC Energy (thuộc tập đoàn Ayala Philippines) làm chủ đầu tư. Dự án này được khởi công vào đầu năm ngoái và thi công với tốc độ nhanh chưa từng có để kịp đưa ba nhà máy điện mặt trời đóng điện, hòa lưới điện quốc gia trong tháng 4 vừa qua.
Sự kiện thứ hai là Công ty cổ phần Đầu tư Trung Nam khánh thành tổ hợp năng lượng tái tạo điện gió – điện mặt trời giai đoạn 1. Dự án này cũng đã được đấu nối trực tiếp với hệ thống lưới điện quốc gia.
Đến nay đã có tám dự án điện gió, điện mặt trời được vận hành thương mại tại Ninh Thuận. Điều này hợp lý bởi Ninh Thuận nhiều nắng, nhiều gió và nhiều đất đai chưa được khai thác. Những dự án vận hành trước thời điểm 30-6-2019 và đã ký hợp đồng mua bán điện với tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đều được áp dụng giá 9,35 cents/kWh. Giá này được điều chỉnh theo biến động của tỷ giá hối đoái.
Phong trào làm điện mặt trời vẫn đang tiếp diễn ở mọi quy mô khác nhau bất chấp tổng công suất đăng ký đầu tư loại hình này đã vượt xa quy hoạch đến năm 2020. Những dự án hàng ngàn tỉ đồng, có cả sự tham gia của đối tác nước ngoài liên tiếp được công bố. Các dự án nhỏ hơn của doanh nghiệp trong nước cũng có mặt. Tất cả đều chạy đua để ký được hợp đồng bán điện cho EVN trước cuối tháng 6 năm nay. Sau thời điểm đó có thể EVN sẽ giãn tiến độ mua điện phụ thuộc vào khả năng truyền tải của lưới điện quốc gia và giá mua điện có thể được điều chỉnh.
Đầu tư điện mặt trời xem ra dễ mà khó, cơ hội nhiều nhưng không phải không tiềm ẩn rủi ro. Đầu tiên là đất. Đất ở Ninh Thuận, Bình Thuận để làm năng lượng mặt trời thì hầu như không sử dụng vào mục đích khai thác khác như nông nghiệp được. Doanh nghiệp làm điện mặt trời có thể “mua” đất của dân, hoặc được Nhà nước cấp đất và ký hợp đồng thuê. Tiền thuê đất trả từng năm. Kế đó phải đầu tư cho tài sản trên đất như các tấm pin năng lượng. Không ít chủ đầu tư chọn pin năng lượng mặt trời Trung Quốc vì giá thành rẻ và có thể thanh toán dưới nhiều hình thức khác nhau, kể cả mua chịu.
Và quan trọng nhất, như trên đã nói, là chủ đầu tư điện mặt trời phải ký được hợp đồng mua bán điện với EVN. Những doanh nghiệp nhanh nhạy đã đầu tư điện mặt trời từ năm 2016-2017 để hưởng giá bán điện cao của EVN. Ngoài vốn tự có, họ vay ngân hàng để tiến hành. Khi vay, họ thường thế chấp đất của các dự án điện mặt trời. Tất nhiên bên cho vay là ngân hàng thường yêu cầu có hợp đồng mua bán điện với EVN trong hồ sơ vay. Mấu chốt nằm ở chỗ này.
Hợp đồng mua bán điện mặt trời giữa EVN và các chủ đầu tư dự án bao giờ cũng kèm theo phụ lục. Một trong những phụ lục đó là EVN có quyền từ chối mua tới 90% điện sản xuất ra nếu quá tải. Phụ lục mang ý nghĩa như vậy chẳng mấy khi được chủ đầu tư trưng ra nên ngân hàng không biết bởi nếu biết ngân hàng sẽ từ chối cho vay ngay.
Tổng giám đốc một ngân hàng, người đã “gác lại” ba hồ sơ xin vay vốn làm điện mặt trời, nói bên ông lúc nào cũng đề nghị được xem phụ lục hợp đồng mua bán điện. Ông chỉ ra các phụ lục cho phép EVN được nhả tải một khi lưới điện quá tải. Điều này đồng nghĩa với việc tiếp tục mua điện hay không, mua đến mức nào là quyền của EVN. Nếu nhả tải có nghĩa là điện không bán được, ngân hàng “ôm” tài sản thế chấp chỉ có nước…khóc!
Hiện tại không có gì đảm bảo lưới điện ở Ninh Thuận, Bình Thuận có đủ tải để mua tất cả điện mặt trời sản xuất ra cùng lúc. Hệ thống truyền tải của khu vực miền Trung yếu hơn do từ trước đến nay lưới phân phối điện 110 KV và 220 KV được thiết kế, xây dựng dựa trên nhu cầu vùng miền, địa phương. Tất nhiên EVN đang và sẽ đầu tư cho hệ thống truyền tải, nhưng đầu tư cho hệ thống truyền tải hay nâng cấp hệ thống hiện có đòi hỏi không những vốn mà cả thời gian. Ngoài ra, EVN còn phải tính toán hiệu quả đầu tư.
Nhà nước, EVN và các chủ đầu tư điện mặt trời sẽ phải ngồi lại, cùng hoạch định chính sách, giá mua điện, đầu tư hệ thống truyền tải… Các ngân hàng buộc phải quan sát kỹ quá trình hợp tác giữa các bên vì tiền ngân hàng đang nằm ở các dự án điện mặt trời không hề nhỏ.
Bên cạnh đó, việc chuyển nhượng dự án điện mặt trời của doanh nghiệp nội cho nước ngoài, nội – ngoại góp vốn đầu tư chung, đang chứng kiến mức độ nhộn nhịp mới. Sẽ có không ít dự án không kịp ký hợp đồng mua bán điện với EVN trước ngày 30-6 tới đây và đứng trước khả năng có nên tự đầu tư tiếp hay chuyển nhượng. Trong trường hợp không thận trọng khi cho vay, các tổ chức tín dụng có thể mắc kẹt với các dự án điện mặt trời.