Tăng lực đỡ cho phát triển nhà ở công nhân

Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, hiện mới có khoảng 20% tổng số công nhân khu công nghiệp (KCN) trên phạm vi cả nước có chỗ ở ổn định tại các khu nhà ở được đầu tư xây dựng theo dự án. Số còn lại vẫn đang phải thuê chỗ ở tạm tại các nhà trọ của người dân tự xây dựng. Kết quả này mới đạt 40% so với mục tiêu đến năm 2020 trong Chiến lược phát triển nhà ở quốc gia đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030.

Thiếu nhà ở cho công nhân

Theo báo cáo của 46/63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, tính đến đầu năm 2018, số lượng công nhân KCN có nhu cầu về chỗ ở vào khoảng 1,2 triệu người, dự kiến đến năm 2020 là khoảng 3 triệu người.

Hiện nay, hầu hết công nhân lao động phải thuê nhà ở trong dân và gửi con tại các nhóm trẻ tư thục nên chi phí sinh hoạt rất cao. Nguyện vọng chung của nhiều công nhân các KCN, khu chế xuất trên toàn quốc là được thuê nhà ở có sự hỗ trợ của Nhà nước; có nhiều trường công lập gần các KCN để công nhân lao động ngoại tỉnh yên tâm cho con em đi học, ổn định cuộc sống và làm việc.

Ông Hà Quang Hưng, Phó Cục trưởng Cục Quản lý nhà và thị trường bất động sản (Bộ Xây dựng), nhận định: Hiện nay, phần lớn công nhân KCN đang thuê nhà ở do hộ gia đình, cá nhân đầu tư, hoặc thuê, mua tại các dự án; trong đó số lượng thuê nhà trọ tại các khu nhà ở của hộ gia đình, cá nhân tự đầu tư xây dựng là chủ yếu.

Nhiều khu trọ cho công nhân không đảm bảo điều kiện vệ sinh môi trường, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội thiết yếu như nhà trẻ, trường học, trung tâm y tế, khu vui chơi, giải trí…

Trước đó, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 03/CT-TTg về đẩy mạnh việc phát triển nhà ở xã hội, yêu cầu các bộ, ngành và chính quyền địa phương tập trung phát triển nhà ở xã hội; trong đó chú trọng phát triển nhà ở cho công nhân.

Do vậy, theo ông Hưng, việc nghiên cứu, đề xuất các giải pháp chính sách hỗ trợ (đất đai, đầu tư, tín dụng,…) để góp phần phát triển nhà ở cho công nhân theo yêu cầu của Thủ tướng là hết sức cần thiết.

Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu đã đề ra cần giải quyết nhiều khó khăn, vướng mắc, trong đó vướng mắc về thực hiện cơ chế, chính sách là vấn đề lớn, cần ưu tiên giải quyết ngay để tạo điều kiện thông thoáng, ưu đãi trong quá trình đầu tư xây dựng nhà ở cho nhóm đối tượng này cũng như khi công nhân mua, thuê các nhà ở đó.

Mặc dù theo quy định của pháp luật về nhà ở, ngân sách nhà nước sẽ cấp bù lãi suất cho các tổ chức tín dụng và Ngân hàng Chính sách xã hội khi thực hiện chính sách hỗ trợ nhà ở xã hội, nhưng việc cân đối nguồn vốn ngân sách cho phát triển nhà ở xã hội trên thực tế đang gặp nhiều khó khăn.

Phát triển nhà cho thuê

Sau khi gói tín dụng 30.000 tỷ đồng đã giải ngân hết từ tháng 6/2016, ngân sách nhà nước đến nay mới bố trí được cho Ngân hàng Chính sách xã hội hơn 1.200 tỷ đồng cho cả giai đoạn 2018-2020. Riêng năm 2018, Ngân hàng Chính sách xã hội mới chỉ được giao 500 tỷ đồng. Còn các tổ chức tín dụng (ngân hàng thương mại) khác vẫn chưa được bố trí nguồn vốn cấp bù lãi suất để cho vay.

Ngoài thiếu nguồn vốn ngân sách để xây nhà ở cho công nhân, một số vấn đề khác dẫn đến công tác này chưa có nhiều tiến triển là nhiều địa phương chưa quan tâm chỉ đạo xây dựng kế hoạch, chương trình phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho công nhân.

Nhiều nơi chưa thực hiện nghiêm quy định dành 20% quỹ đất trong các dự án nhà ở thương mại để phát triển nhà ở xã hội, nhà ở công nhân KCN. Có trường hợp dự án lại được bố trí ở các vị trí không thuận lợi, chưa giải phóng xong mặt bằng… dẫn đến thiếu quỹ đất sạch để triển khai các dự án nhà ở xã hội, bao gồm cả nhà ở cho công nhân.

Theo bà Hoàng Vũ Linh Chi, Viện Xã hội học, để phát triển nhà ở cho công nhân, đối với những KCN mới hình thành, các địa phương cần quy định rõ về quỹ đất để xây dựng nhà ở công nhân trước khi kêu gọi nhà đầu tư vào đầu tư .

Hiện nay, theo quy định của Chính phủ có một số cơ chế ưu đãi đầu tư xây dựng nhà ở xã hội thuộc thẩm quyền của các địa phương nhưng lại chưa được quan tâm đúng mức để thu hút doanh nghiệp tham gia.

Cụ thể như việc hỗ trợ đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật trong và ngoài hàng rào các dự án nhà ở xã hội từ nguồn ngân sách địa phương.

Ông Hà Quang Hưng khẳng định, phát triển thị trường nhà ở xã hội để cho thuê, trong đó có nhà ở xã hội cho công nhân thuê nhằm phục vụ các đối tượng thu nhập thấp, đặc biệt là công nhân không có khả năng tự tạo lập nhà ở phải được xác định là mục tiêu chiến lược, mang tính dài hạn.

Để thu hút nguồn lực phát triển loại hình nhà ở này, cần có chính sách ưu tiên hơn đối với các dự án nhà ở cho thuê, đặc biệt là thành lập các ngân hàng tiết kiệm nhà ở, có chính sách miễn giảm tiền thuê đất, thuế, vay vốn, hỗ trợ nhiều nguồn vốn với lãi suất khoảng 4-5%/năm.

Tuy nhiên, cần tập trung vào khoản vay dài hạn, lãi suất thấp cho các đối tượng có nhu cầu thuê nhà ở xã hội, đặc biệt là người lao động tại KCN, khu chế xuất…