GDP tăng cao, vẫn lo rủi ro

Tại buổi họp báo thông tin về tình hình kinh tế – xã hội quý III và 9 tháng đầu năm 2018 ngày 28/9, ông Nguyễn Bích Lâm, Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê, cho biết tổng sản phẩm trong nước (GDP) quý III ước tính tăng 6,88% so với cùng kỳ năm trước, tuy thấp hơn mức tăng 7,45% của quý I nhưng cao hơn mức tăng 6,73% của quý II, cho thấy nền kinh tế vẫn giữ được đà tăng trưởng.

GDP cao nhất từ 2011

Tính chung 9 tháng năm 2018, GDP ước tính tăng 6,98% so với cùng kỳ năm trước, là mức tăng cao nhất của 9 tháng kể từ năm 2011. Kết quả tăng trưởng khẳng định tính kịp thời và hiệu quả trong chỉ đạo, điều hành của Chính phủ nhằm đạt được mục tiêu tăng trưởng năm 2018.

Trong đó, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 3,65%, đóng góp 8,8% vào mức tăng trưởng chung; khu vực công nghiệp và xây dựng tăng 8,89%, đóng góp 48,7%; khu vực dịch vụ tăng 6,89%, đóng góp 42,5%.

Đồng thời, ông Lâm cũng cho biết cả nước có 96.611 doanh nghiệp (DN) đăng ký thành lập mới trong 9 tháng đầu năm 2018, với tổng vốn đăng ký 963,4 nghìn tỷ đồng, tăng 2,8% về số DN và tăng 6,7% về số vốn so với cùng kỳ năm 2017.

Bên cạnh đó, có 22.897 DN quay trở lại hoạt động, tăng 8,5% so với cùng kỳ năm trước, nâng tổng số DN đăng ký thành lập mới và DN quay trở lại hoạt động trong 9 tháng lên hơn 119,5 nghìn DN.

Kim ngạch hàng hóa xuất khẩu (XK) 9 tháng năm 2018 ước đạt 178,91 tỷ USD, tăng 15,4% so với cùng kỳ, trong đó khu vực kinh tế trong nước đạt 51,07 tỷ USD, tăng 17,5%; khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI, kể cả dầu thô) đạt 127,84 tỷ USD (chiếm 71,5% tổng kim ngạch XK), tăng 14,6%.

Trong 9 tháng, có 26 mặt hàng đạt kim ngạch XK trên 1 tỷ USD, chiếm tới 90,3% tổng kim ngạch XK của cả nước, trong đó có 5 mặt hàng đạt trên 10 tỷ USD, chiếm 58,2%.

Với kết quả tăng trưởng GDP 9 tháng đầu năm 2018, ông Dương Mạnh Hùng, Vụ Hệ thống tài khoản quốc gia (Tổng cục Thống kê) đánh giá, mục tiêu tăng trưởng kinh tế 6,7% trong năm 2018 là hoàn toàn khả thi.

“Chúng tôi tính toán, để GDP cả năm 2018 tăng trưởng 6,7% như mục tiêu, GDP quý IV sẽ phải đạt 6,1%. Trong các năm gần đây, quý IV đều tăng trưởng cao, trên mức 6,1%”, ông Hùng cho biết.

Đặc biệt, Tổng cục Thống kê nhận định tăng trưởng kinh tế không chỉ cao mà chất lượng được cải thiện rõ rệt. Cụ thể, đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) và năng suất lao động vào GDP ngày càng tăng.

Năm 2018, nếu tăng trưởng đạt 6,7% thì đóng góp của TFP vào GDP ước tính hơn 40,23%, vốn: 50%, lao động: 9,77%. Tính chung giai đoạn 2016-2018, đóng góp của TFP vào GDP là 42,18%, cao hơn gần 10 điểm phần trăm so với giai đoạn 2011-2015 (đóng góp 33,58%). Điều này cho thấy đóng góp của khoa học công nghệ, đổi mới quản lý đang cải thiện đáng kể vào chất lượng tăng trưởng.

Ngoài ra, năng suất lao động cũng được nâng lên rõ rệt. Năng suất lao động năm 2018 ước tính đạt trên 100 triệu đồng/ người/năm.

Rủi ro từ độ mở lớn

Khẳng định kinh tế – xã hội trong quý III và 9 tháng năm 2018 đạt được kết quả tích cực, nhưng ông Nguyễn Bích Lâm cũng cho rằng nền kinh tế còn đối diện nhiều khó khăn, thách thức. Đặc biệt trong bối cảnh chiến tranh thương mại Mỹ – Trung ngày càng gia tăng, tạo áp lực lớn đến điều hành chính sách tiền tệ, tỷ giá, lãi suất, lạm phát và sản xuất trong nước.

Thực tế cho thấy nền kinh tế Việt Nam có độ mở tăng nhanh. 9 tháng năm 2018, độ mở kinh tế thông qua chỉ số giá trị kim ngạch xuất nhập khẩu/GDP đạt 229,5%, cao hơn con số năm 2016 là 199,7% và 215,9% của năm 2017.

“Độ mở lớn và có xu hướng tăng sẽ khiến nền kinh tế Việt Nam dễ bị cuốn vào vòng xoáy của những biến động kinh tế thế giới”, ông Lâm cho biết.

Đánh giá tác động của chiến tranh thương mại giữa Mỹ – Trung, theo Tổng cục Thống kê, nếu Mỹ mở rộng bảo hộ thương mại, chắc chắn sẽ tác động tiêu cực tới XK của Việt Nam. Khi đó, Mỹ sẽ đưa ra nhiều rào cản về thuế, kỹ thuật nhằm hạn chế hàng hóa Việt Nam. Nhiều mặt hàng có kim ngạch XK lớn vào Mỹ như dệt may, điện tử, điện thoại, da giày… sẽ sụt giảm.

Bên cạnh đó, xung đột thương mại Mỹ – Trung sẽ đẩy mạnh xu hướng chuyển dịch sản xuất ra khỏi Trung Quốc. Trong đó, Việt Nam sẽ là một điểm đến, không tránh khỏi tình trạng nhiều luồng vốn có công nghệ lạc hậu, gây ô nhiễm tìm cách vào Việt Nam.

Hiện nay, đang xảy ra tình trạng số lượng dự án FDI tăng nhưng số vốn bình quân tính trên một dự án lại đang có chiều hướng đi xuống, nhiều dự án chỉ khoảng 1 triệu USD.

Chưa kể, nguy cơ nhiều hàng hóa Trung Quốc sẽ đổ bộ vào thị trường Việt Nam, “núp” dưới nhãn hiệu Việt Nam. Điều này cực kỳ nguy hiểm, hàng hóa Việt sẽ bị vạ lây nếu Mỹ phát hiện ra.

Cùng với đó, thời gian qua, giá xăng dầu thế giới biến động khó lường. Trong 9 tháng đầu năm 2018, giá xăng dầu tăng mạnh. Hiện nay, giá dầu Brent Biển Bắc ở mức 72,49 USD/thùng, cao hơn mức 52,5 USD/ thùng, tăng 38% so với cùng kỳ năm 2017.

Giá xăng cũng tăng mạnh, xăng RON92 ở thị trường Singapore là 78,8 USD/thùng, tăng 28% so với cùng kỳ 2017.

Điều đó tác động lớn tới giá xăng dầu ở thị trường trong nước. 9 tháng vừa qua, giá xăng có 8 lượt tăng, 3 lượt giảm; dầu diesel 10 lượt tăng, 4 lượt giảm. Tổng cục Thống kê tính toán, giá xăng dầu 9 tháng năm 2018 tăng đã khiến CPI tăng 0,69%.

Theo ông Dương Mạnh Hùng, việc giá xăng dầu thế giới chưa có dấu “hạ nhiệt” và tăng thuế bảo vệ môi trường vào 1/1/2019 sẽ tác động tới CPI, làm giảm phần nào tăng trưởng GDP. Chi phí sản xuất tăng lên, giá trị gia tăng sẽ giảm.

Về “sức khỏe” của DN, theo Tổng cục Thống kê, số lượng DN tạm ngừng hoạt động và giải thể vẫn có xu hướng tăng. Cụ thể, số DN tạm ngừng hoạt động trong 9 tháng vừa qua là 73.103 DN, tăng 48,1% so với cùng kỳ 2017. Số DN hoàn tất thủ tục giải thể là 11.536 DN, tăng 32,1%.

Cho rằng giải thể và thành lập DN là quy luật tự nhiên, nhưng Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê thừa nhận thực tế DN Việt Nam hiện nay chủ yếu là quy mô nhỏ, DN thành lập mới phần lớn trong lĩnh vực thương mại – dịch vụ với quy mô nhỏ, lao động ít.

Điều này cho thấy cần cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh hơn nữa, làm thế nào để các hộ kinh doanh cá thể chuyển lên thành DN. Nhiều người nói DN Việt Nam “không thể lớn, không muốn lớn” vì còn vướng phải rào cản chính sách.

Qua điều tra xu hướng kinh doanh của DN, Tổng cục Thống kê cũng cho biết khả năng tiếp cận vốn khó khăn, vướng rào cản kinh doanh đang là hai nguyên nhân chính khiến các DN phải dừng hoạt động hoặc phá sản.