Chính phủ đóng cửa, kinh tế Mỹ đi vào ‘vùng tối’

Trong khi 21 lần đóng cửa trước tính từ năm 1976 chỉ gây ảnh hưởng nhẹ tới tăng trưởng kinh tế, sự kéo dài lần này khiến mức độ thiệt hại trở nên khó xác định hơn.

“Có thể nói vấn đề càng kéo dài thì hậu quả kéo theo càng nghiêm trọng”, Beth Ann Bovino, nhà kinh tế trưởng Mỹ tại S&P Global Rating, nói với AFP. “Điều này khá giống với hiệu ứng cánh bướm”.

Với gần 1/4 lực lượng lao động liên bang chịu ảnh hưởng, đóng cửa chính phủ đang gây thất thoát ước tính 1,2 tỷ USD mỗi tuần cho nền kinh tế, Bovino nói. Con số này sẽ còn tăng nếu tình trạng tiếp diễn lâu hơn.

Với tốc độ hiện tại, trong vòng 2 tuần nữa thiệt hại mà nền kinh tế Mỹ phải gánh chịu sẽ vượt qua con số 5,7 tỷ USD mà Tổng thống Mỹ Donald Trump đề nghị cho bức tường biên giới với Mexico, dự án gây tranh cãi với quốc hội khiến ngân sách chính phủ bị gián đoạn nhiều ngày.

Sau những lần đóng cửa năm 1995 và 2013, nền kinh tế Mỹ tiếp tục tăng trưởng trong khi thị trường chứng khoán chủ yếu đi ngang.

Và thiệt hại tăng trưởng GDP trong một quý sẽ phục hồi trong quý tiếp theo khi chính phủ trở lại làm việc và nhân viên nhận lại khoản lương còn thiếu. Nhưng vẫn có những tổn thất không thể bù lại được.

Người dân đang chịu ảnh hưởng từ khoản ngân sách liên bang 4 nghìn tỷ USD bị trì hoãn theo nhiều cách khác nhau, không riêng gì 800.000 công chức phải làm việc không lương – trong đó có những người sẽ không nhận được khoản tiền lương đầu tiên vào ngày 18/1.

Chỉ một phần chính phủ không hoạt động cũng nhanh chóng khiến đời sống trở nên khó khăn.

Các khoản chi trả cho nông dân và gia đình nghèo, hãng bia thủ công, giám định an toàn thực phẩm và dữ liệu kinh tế đều là “nạn nhân” của tình trạng bế tắc ngân sách.

Trong khi đó, các khoản hoàn thuế và xác minh thu nhập của người đi vay – điều quan trọng trong cho vay thế chấp trị giá hàng tỷ USD cũng chưa được giải quyết.

“Thật đáng buồn khi nhiều khía cạnh của đời sống đã bị ảnh hưởng”, Bovino nói.

Thủy thủ đoàn các tàu Cảnh sát biển Mỹ, những người đang làm việc không lương, vẫn phải phá băng tại các cảng thương mại trên vùng Great Lakes lạnh lẽo gần biên giới Canada ngày 14/1, giúp các nhà máy thép địa phương tiếp tục được cung cấp quặng sắt.

Trong khi đó, nông dân không thể nhận các khoản viện trợ được chính phủ triển khai nhằm giúp hạn chế tác động từ cuộc chiến thương mại Mỹ – Trung.

Các khoản vay từ tổ chức Small Business Administration nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân đầu tư, thuê nhân công và phát triển đã bị hoãn lại.

Không còn khoản vay chính phủ cho hạt giống và thức ăn gia súc, cũng không có dữ liệu của Bộ Nông nghiệp về năng suất cây trồng và giá cả hàng hóa để người nông dân lên kế hoạch sản xuất trong năm tới.

Giấy phép cho một số hoạt động khoan dầu khí cũng bị trì hoãn. Bloomberg ước tính các nhà thầu chính phủ đang mất 200 triệu USD doanh thu mỗi ngày vào tay các ông lớn ngành công nghiệp quốc phòng như Boeing, General Dynamics và Leidos.

Hoạt động du lịch tại 400 công viên quốc gia của Mỹ thường đem lại khoản thu 18 triệu USD một ngày, nhưng với tình trạng nhiều công viên bị bỏ hoang và các dịch vụ bị gián đoạn, các nhà hàng, khách sạn và cửa hàng địa phương sẽ mất khách hàng.

Trợ cấp chính phủ dành cho những người nghèo nhất nước Mỹ chỉ còn được chi trả trong tháng tới.

Đó là còn chưa kể đến những khó khăn của hơn 380.000 công chức liên bang đã bị sa thải hay 420.000 nhân viên “cốt cán” nhưng đang làm việc không lương.

Tổng cộng, họ đang phải gánh khoản nợ ước tính 438 triệu USD mỗi tháng tiền thuê nhà và thế chấp nhà đất, theo công ty bất động sản Zillow.

Quanh khu Washington, nơi ở của khoảng 20% công chức liên bang, nhà hàng vắng vẻ, taxi bị bỏ không và giao thông thông thoáng bất ngờ trên các đại lộ vốn chật kín người.

Yingrui Huang, kỹ sư làm việc cho nhà thầu quốc phòng tại Goddard Space Flight Center của NASA, Maryland, cho biết công ty ông thường chế tạo các vệ tinh thời tiết và kính viễn vọng cho chính phủ, nhưng hiện phải đóng cửa chờ thông báo tiếp theo.

Để bớt nhàm chán, ông trở thành tài xế của dịch vụ thuê xe di động Lyft, nhưng cho biết ông đang cân nhắc một công việc làm theo giờ như gác cổng, phục vụ bàn hay thư ký.

“Mức lương đó chắc chắn thấp hơn hầu hết các nhân viên kỹ thuật. Họ không làm việc trong ánh hào quang, và chúng ta thường không để ý đến họ”, ông nói.

Nghiên cứu kinh tế dựa trên lần đóng cửa lớn tháng 10/2013 cho thấy phần lớn công chức tránh được tình trạng nợ nần nhờ trì hoãn trả các khoản thế chấp và luân chuyển số dư giữa các thẻ tín dụng.

Nhưng lần đóng cửa đó chỉ kéo dài 2 tuần, bằng một chu kỳ lương, và các nhà lập pháp đã hứa với công nhân họ sẽ nhanh chóng nhận tiền.

“Nhiều khả năng đóng cửa chính phủ lần này sẽ gây ra tác động lớn hơn”, nhà kinh tế học Constantine Yannelis của Đại học Chicago, người đã nghiên cứu về sự kiện năm 2013, nói. “Đóng cửa chính phủ càng kéo dài thì càng nhiều thói quen cần thay đổi”.