Lộ trình 5 bước phân tích cơ bản một cổ phiếu ngành ngân hàng cho nhà đầu tư cá nhân

Phân tích cổ phiếu ngân hàng gồm 5 bước: hiểu mô hình kinh doanh; kiểm tra chất lượng tài sản; đánh giá lợi nhuận; xem xét vốn và thanh khoản; cuối cùng mới định giá. KIS Việt Nam hướng dẫn cách kết nối các chỉ tiêu này để đánh giá doanh nghiệp trước khi đưa ra quyết định đầu tư.

Ngân hàng có cấu trúc tài chính khác doanh nghiệp sản xuất hoặc bán lẻ. Tiền gửi là nguồn vốn kinh doanh quan trọng, còn khoản cho vay vừa tạo thu nhập vừa chứa rủi ro tín dụng. Vì vậy, lợi nhuận tăng hoặc P/B thấp chưa đủ để đánh giá một cổ phiếu ngân hàng hấp dẫn.

Lộ trình dưới đây tập trung vào phương pháp thực hành, không xếp hạng ngân hàng hay đưa ra khuyến nghị giao dịch.

Bước 1: Ngân hàng kiếm tiền từ đâu và đang phục vụ nhóm khách hàng nào?

Hãy xác định nguồn thu, khách hàng mục tiêu và lợi thế huy động vốn trước khi so sánh các tỷ số tài chính.

Hoạt động ngân hàng thường tạo thu nhập từ chênh lệch lãi, dịch vụ thanh toán, thẻ, ngoại hối và các hoạt động khác. Tuy nhiên, cơ cấu đóng góp khác nhau giữa từng ngân hàng.

Một ngân hàng tập trung vào doanh nghiệp lớn sẽ có đặc điểm danh mục cho vay khác ngân hàng phát triển tín dụng bán lẻ hoặc tài chính tiêu dùng. Không nên so sánh hiệu quả mà bỏ qua mức rủi ro của các nhóm khách hàng.

Cần thu thập những tài liệu nào trước khi phân tích?

Ưu tiên báo cáo tài chính hợp nhất, thuyết minh, báo cáo thường niên và tài liệu quan hệ nhà đầu tư của chính ngân hàng.

Bộ tài liệu nên gồm:

• Báo cáo tài chính năm đã kiểm toán và báo cáo bán niên đã soát xét.
• Báo cáo quý gần nhất, kèm thông tin về trạng thái kiểm toán hoặc soát xét.
• Thuyết minh cho vay khách hàng, dự phòng, tiền gửi và thu nhập.
• Báo cáo thường niên, tài liệu ĐHĐCĐ và công bố về an toàn vốn.
• Giải trình biến động kết quả kinh doanh, nếu có.

Sử dụng báo cáo hợp nhất để đánh giá toàn nhóm, nhưng vẫn đọc báo cáo riêng khi cần hiểu ngân hàng mẹ. Công ty tài chính, chứng khoán hoặc bảo hiểm trong nhóm có thể làm thay đổi cơ cấu lợi nhuận và rủi ro.

Đầu ra của bước 1: Một đoạn mô tả ngắn về khách hàng chính, nguồn thu chủ lực, cách huy động vốn và rủi ro đặc thù của ngân hàng.

Hiểu khách hàng, nguồn thu và cơ cấu huy động là điểm bắt đầu khi phân tích cổ phiếu ngân hàng. Nguồn ảnh: Techcombank.

Bước 2: Chất lượng tài sản và nợ xấu có đang thay đổi không?

Hãy đọc đồng thời số dư nợ xấu, nợ cần chú ý, dự phòng và cơ cấu cho vay; không đánh giá chất lượng tín dụng chỉ bằng tỷ lệ nợ xấu cuối kỳ.

Khoản cho vay có thể tạo thu nhập trong nhiều kỳ, nhưng tổn thất cũng có thể xuất hiện sau khi tăng trưởng tín dụng đã được ghi nhận.

Cần kiểm tra dư nợ tập trung ở lĩnh vực nào, mức độ phụ thuộc khách hàng lớn và xu hướng chuyển nhóm nợ. Với tài sản bảo đảm, giá trị ghi nhận hoặc định giá không đồng nghĩa số tiền có thể thu ngay khi xử lý.

Nên đọc những chỉ tiêu chất lượng tín dụng nào?

Bắt đầu với nợ xấu, nợ nhóm 2 và mức dự phòng, sau đó kiểm tra cách ngân hàng xử lý các khoản nợ có vấn đề.

Ví dụ hoàn toàn giả định: nợ xấu tăng từ 100 lên 110 trong khi dư nợ tăng từ 5.000 lên 6.000. Tỷ lệ nợ xấu giảm từ 2% xuống khoảng 1,83%, dù số nợ xấu tuyệt đối vẫn tăng.

Do đó, tỷ lệ giảm chưa đủ chứng minh danh mục tín dụng cải thiện. Cũng cần phân biệt thu hồi nợ bằng tiền với việc sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro; việc này không đồng nghĩa khách hàng đã trả hết nợ.

Đầu ra của bước 2: Nhận định chất lượng tài sản đang cải thiện, ổn định hay cần theo dõi thêm, kèm bằng chứng cụ thể.

Bước 3: Lợi nhuận tăng nhờ hoạt động cốt lõi hay yếu tố khó lặp lại?

Hãy phân tích thu nhập lãi thuần, thu nhập ngoài lãi, chi phí vận hành và dự phòng để xác định động lực lợi nhuận.

Một ngân hàng có thể tăng lợi nhuận nhờ mở rộng hoạt động, kiểm soát chi phí hoặc giảm trích lập dự phòng. Mỗi nguyên nhân có ý nghĩa khác nhau đối với khả năng duy trì kết quả.

NIM và CASA phản ánh điều gì?

NIM phản ánh thu nhập lãi thuần trên tài sản sinh lãi bình quân; CASA giúp theo dõi cơ cấu tiền gửi không kỳ hạn.

Theo định nghĩa NIM trong DataBank của Ngân hàng Thế giới, chỉ tiêu này sử dụng thu nhập lãi thuần và tài sản sinh lãi bình quân. Vì vậy, NIM không phải thu nhập lãi thuần chia cho doanh thu hoặc tổng tài sản cuối kỳ. DataBank

Khi so sánh, phải kiểm tra NIM quý, lũy kế hay bốn quý gần nhất và có được quy đổi theo năm hay không.

CASA thường được theo dõi bằng tiền gửi không kỳ hạn trên tiền gửi khách hàng, nhưng cần dùng đúng phạm vi ngân hàng công bố. CASA cao có thể hỗ trợ chi phí vốn, song không đảm bảo NIM tăng nếu lợi suất cho vay giảm hoặc cơ cấu tài sản thay đổi.

CIR, ROA và ROE nên được kết nối thế nào?

CIR giúp đọc hiệu quả chi phí, còn ROA và ROE phản ánh khả năng sinh lời trên tài sản và vốn.

• CIR: Chi phí hoạt động chia tổng thu nhập hoạt động.
• ROA: Lợi nhuận sau thuế chia tổng tài sản bình quân.
• ROE: Lợi nhuận chia vốn chủ sở hữu bình quân, với tử số và mẫu số có phạm vi tương ứng.

CIR giảm có thể nhờ tiết kiệm chi phí, nhưng cũng có thể do thu nhập bất thường tăng. ROE cao có thể phản ánh hiệu quả tốt hoặc mức sử dụng đòn bẩy lớn hơn.

Nhà đầu tư có thể tham khảo cách đọc ROA và ROE trong phân tích doanh nghiệp của KIS Việt Nam, đồng thời kiểm tra cách tính trong từng báo cáo.

Không nên tự loại bỏ toàn bộ thu hồi nợ đã xử lý hoặc thu nhập khác. Hãy đánh giá tính lặp lại và mức đóng góp của chúng.

Đầu ra của bước 3: Giải thích được lợi nhuận thay đổi chủ yếu vì thu nhập, chi phí hay dự phòng.

Lợi nhuận ngân hàng cần được phân tích qua thu nhập, chi phí vận hành và dự phòng rủi ro tín dụng

Bước 4: Ngân hàng có đủ vốn và thanh khoản để duy trì hoạt động không?

Hãy xem tăng trưởng tín dụng có đi cùng nguồn vốn phù hợp, khả năng chịu tổn thất và quản lý kỳ hạn hay không.

Ngân hàng có thể báo lợi nhuận tốt nhưng vẫn chịu áp lực nếu cần bổ sung vốn hoặc huy động với chi phí cao.

Theo khung Basel III của Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng, đánh giá sức chống chịu ngân hàng bao gồm các yêu cầu về vốn và thanh khoản. Khi áp dụng tại Việt Nam, cần đối chiếu quy định NHNN và chuẩn mực mà từng ngân hàng đang sử dụng. bis.org

Các nội dung cần kiểm tra gồm:

• CAR: Tỷ lệ an toàn vốn và cơ sở tính toán.
• Cơ cấu nguồn vốn: Tiền gửi khách hàng, vay liên ngân hàng và giấy tờ có giá.
• Kỳ hạn: Mức độ phù hợp giữa nguồn vốn và tài sản.
• LDR: Tỷ lệ cho vay trên tiền gửi theo đúng phạm vi tính được công bố.
• Kế hoạch vốn: Phát hành thêm, giữ lại lợi nhuận và khả năng thực hiện.

Không nên so sánh CAR giữa các ngân hàng mà bỏ qua chuẩn áp dụng hoặc phạm vi riêng lẻ, hợp nhất. Cũng không nên tự gán một ngưỡng pháp lý chung khi chưa kiểm tra quy định hiện hành.

Báo cáo lưu chuyển tiền tệ vẫn hữu ích, nhưng không nên áp dụng máy móc tiêu chí “CFO âm là xấu” của doanh nghiệp phi tài chính: huy động và cho vay là hoạt động kinh doanh cốt lõi của ngân hàng.

Đầu ra của bước 4: Nhận diện các áp lực về vốn, huy động, kỳ hạn và kế hoạch tài trợ tăng trưởng.

Bước 5: Mức định giá có phù hợp với chất lượng ngân hàng không?

Chỉ nên đọc P/B và P/E sau khi đã đánh giá chất lượng tài sản, lợi nhuận và nền tảng vốn.

P/B thường được sử dụng trong phân tích ngân hàng, nhưng giá trị sổ sách cần được xem xét cùng khả năng sinh lời và tổn thất tín dụng có thể phát sinh.

Khi tính BVPS, EPS hoặc ROE cho cổ đông ngân hàng mẹ, cần sử dụng lợi nhuận và vốn tương ứng với cổ đông đó, tránh trộn với lợi ích cổ đông không kiểm soát.

Cổ tức bằng cổ phiếu làm thay đổi số cổ phiếu và dữ liệu trên mỗi cổ phần; không tự làm tổng giá trị kinh tế của khoản đầu tư tăng tương ứng.

Có thể đọc tiếp cách sử dụng P/B và P/E và cách nhận diện bẫy giá trị ở cổ phiếu có vẻ rẻ.

Trước khi kết thúc phân tích, hãy viết ba kịch bản: cơ sở, thuận lợi và bất lợi. Mỗi kịch bản cần chỉ rõ điều gì thay đổi ở NIM, chất lượng tín dụng hoặc chi phí vốn, thay vì chỉ đặt một mức giá kỳ vọng.

Đầu ra của bước 5: Một nhận định có điều kiện về định giá, các rủi ro chính và dữ kiện có thể khiến nhận định ban đầu không còn phù hợp.

Định giá cổ phiếu ngân hàng cần đặt trong bối cảnh chất lượng tài sản, khả năng sinh lời và nền tảng vốn

Những câu hỏi thường gặp khi phân tích cổ phiếu ngân hàng là gì?

Nhà đầu tư mới nên bắt đầu từ chỉ tiêu nào?

Nên bắt đầu từ mô hình kinh doanh, cơ cấu cho vay và chất lượng tài sản trước khi nhìn P/B. Sau đó đọc NIM, dự phòng, ROE và an toàn vốn. Cách đi này giúp hiểu lợi nhuận được tạo ra thế nào và ngân hàng đang chấp nhận những rủi ro gì.

NIM cao có đồng nghĩa ngân hàng hoạt động tốt hơn không?

Không nhất thiết. NIM cao có thể đi cùng danh mục cho vay có mức rủi ro lớn hơn. Cần đọc thêm chi phí tín dụng, nợ xấu và lợi nhuận sau dự phòng. So sánh NIM cũng phải thống nhất kỳ tính, cách quy đổi theo năm và phạm vi báo cáo.

Tỷ lệ bao phủ nợ xấu cao có loại bỏ rủi ro không?

Không. Chỉ tiêu này phản ánh quan hệ giữa dự phòng và nợ xấu theo phạm vi tính, không bao quát mọi tổn thất tương lai. Cần xem nợ nhóm 2, cơ cấu danh mục, tài sản bảo đảm và cách xử lý nợ. Tỷ lệ cao tại một thời điểm không đảm bảo chất lượng tài sản luôn ổn định.

Có nên chọn ngân hàng có ROE cao nhất không?

Không nên lựa chọn chỉ bằng thứ hạng ROE. Cần xem hiệu quả đó đến từ hoạt động bền vững, thu nhập khó lặp lại hay đòn bẩy. Đồng thời kiểm tra chất lượng tài sản, vốn và định giá. Hai ngân hàng có ROE tương đương vẫn có thể mang mức rủi ro khác nhau.

P/B thấp hơn 1 có nghĩa cổ phiếu ngân hàng đang rẻ không?

P/B thấp hơn 1 cho biết giá thị trường thấp hơn giá trị sổ sách trên mỗi cổ phiếu theo bộ dữ liệu sử dụng. Điều đó chưa chứng minh cổ phiếu bị định giá thấp. Cần đánh giá khả năng sinh lời, chất lượng tài sản và các nghĩa vụ có thể ảnh hưởng vốn chủ sở hữu.

Nên cập nhật phân tích cổ phiếu ngân hàng khi nào?

Nên cập nhật sau mỗi báo cáo quý, báo cáo soát xét hoặc kiểm toán và khi có công bố trọng yếu. Các thay đổi về chất lượng tín dụng, vốn, cơ cấu sở hữu hay chính sách có thể làm thay đổi nhận định. Không cần chờ hết năm mới kiểm tra lại luận điểm đầu tư.

Nhà đầu tư có thể theo dõi cổ phiếu trên iKIS, kết hợp báo cáo tài chính, công bố của ngân hàng và các bài phân tích của KIS Việt Nam để cập nhật đánh giá theo từng kỳ.

Miễn trừ trách nhiệm: Nội dung chỉ mang tính tham khảo, không phải khuyến nghị mua, bán hoặc nắm giữ chứng khoán. Nhà đầu tư tự chịu trách nhiệm về quyết định của mình. Hiệu quả đầu tư trong quá khứ không đảm bảo kết quả trong tương lai.