Tin thị trường

07/06/2016 -

Liên kết yếu kém, không tuân thủ luật chơi “buôn có bạn bán có phường”, các nhà chế biến, DNcá tra đang tự hại nhau cùng “chết”, khi cố tình cạnh tranh bằng mọi giá, bán dưới giá sàn quy định của hiệp hội hoặc tìm cách “thối lại” cho khách hàng để có được khách mua.

Năm 2015, cùng với các sản phẩm thủy sản chủ lực như tôm, XK cá tra khá lận đận. Bà Lê Hằng - Phó Giám đốc Trung tâm VASEPPRO (VASEP), cho biết sau 4 năm liên tiếp duy trì mức XK 1,7 tỷ USD, năm 2015, XK cá tra có chiều hướng giảm rõ rệt, với kim ngạch XK chỉ đạt 1,56 tỷ USD, giảm 11,5% so với năm trước.

DN XK cá tra còn giữ được 142 thị trường, giảm 13 thị trường. Hầu hết các thị trường truyền thống của cá tra đều sụt giảm: thị trường Mỹ giảm gần 7%, EU giảm 17%, Mexico giảm 17%, Brazil giảm 37%. Chỉ riêng thị trường Trung Quốc có mức tăng trưởng ổn định 43%.

XK cả năm 2016 có thể giảm 4%

Nguyên nhân chính của việc sụt giảm được nhận định là do các thị trường chính biến động ngoại tệ, bị mất giá so với đồng USD. Tại thị trường Mỹ, mặc dù nhu cầu sử dụng cá tra lớn, nhưng DN phải chịu thuế chống bán phá giá được công bố bởi DOC với mức khá cao. Theo bà Hằng, bình quân 1 kg cá tra bán tại thị trường Mỹ chỉ khoảng 2,5 - 3 USD, nhưng DN phải chi tới 1 USD cho thuế chống bán phá giá, điều này khiến nhiều DN khó có thể tồn tại ở thị trường này.

Tình hình XK cá tra cả năm được dự báo sẽ còn gặp khó khăn, với những khó khăn nhu cầu của các thị trường chưa phục hồi, nguy cơ thiếu hụt nguồn cung nguyên liệu có khả năng đẩy giá XK lên cao trong những tháng tới và gây lo ngại cho các nhà NK tại các thị trường.

Theo báo cáo của Bộ NN&PTNT, do nhu cầu nguyên liệu đầu vào của DN không ổn định, dẫn đến giá cá tra lúc tăng lúc giảm, người nuôi chủ yếu sản xuất cầm cự, không thả nuôi nhiều. Sản lượng thu hoạch cá tra 5 tháng đầu năm 2016 của các tỉnh ĐBSCL giảm đáng kể (giảm 7%) so với cùng kỳ năm trước, ước đạt 358.508 tấn. Trong đó, các tỉnh có sản lượng giảm mạnh như: Vĩnh Long 31.178 tấn (giảm 13%), An Giang 82.685 tấn (giảm 17%), Đồng Tháp 15.961 tấn (giảm7%). Theo các chuyên gia và DN XK cá tra, đây là lần đầu tiên trong 10 năm, ngành cá tra phải đối mặt với sự thiếu hụt nghiêm trọng về nguyên liệu.

Thiếu hụt nguyên liệu cộng hưởng với tình hình hạn hán và ngập mặn ở khu vực ĐBSCL đẩy giá cá tra tăng mạnh. Đầu tháng 4/2016, giá XK cá tra phi lê tăng 0,30 USD/kg, lên 2,20 - 2,30 USD/kg (100% khối lượng tịnh, giá FOB sang EU từ Tp.HCM). Tại ĐBSCL, giá cá tra nguyên liệu tăng từ 17.000 - 18.000 đồng/kg đầu năm (0,75 - 0,80 USD/kg) lên 21.000 - 22.000 đồng/kg và có thể sẽ tiếp tục tăng trong thời gian tới. XK cá tra cả năm 2016 được dự báo đạt khoảng hơn 1,5 tỷ USD, giảm 4% so với năm trước.

“Gánh vàng ra biển đổ”

Với tư cách Phó Chủ tịch VASEP, ông Lê Văn Quang chia sẻ câu chuyện khi ra nước ngoài, nhắc đến cá tra, một số bạn hàng nhận xét DN Việt Nam cứ “gánh vàng ra biển đổ”. Cá tra của Việt Nam ăn rất ngon, mềm, người Mỹ, châu Âu rất thích, thời điểm mới XK giá 10 USD/kg, giờ tụt xuống chỉ còn dưới 3 USD.

Thực tế, dù Hiệp hội Cá tra đã áp giá sàn quy định cho các DN bán hàng, nhưng mỗi DN lại bán hàng một kiểu. Ông Nguyễn Việt Thắng - Chủ tịch Hiệp hội Cá tra, cho biết tính liên kết giữa các nhà chế biến cá tra với nhau rất kém. Ông cha ta có câu “buôn có bạn, bán có phường”. Với ngành cá tra, nói thế nhưng không làm được thế.

Ngay cả khi tham gia các hội chợ tổ chức ở nước ngoài, mỗi DN vẫn bán hàng theo cách của mình, sẵn sàng bán dưới giá sàn để có được khách mua. Ông Thắng đề nghị phải cho Hiệp hội quyền được công bố tên các DN thành viên cố tình làm sai cam kết, quy chế, điều lệ trong phát triển ngành hàng bền vững, đồng thời ban hành các chế tài phạt các thành viên này, khi Hiệp hội công bố danh sách.

Về việc này, ông Lê Văn Quang cho biết thêm, nhiều khách hàng đã phản ánh, DN một mặt vẫn tỏ ra tuân thủ quy định về giá sàn nhưng mặt khác lại lách quy định bằng việc “thối lại” cho khách hàng khoảng 20 - 30 cent. Chính vì vậy, khách hàng nói họ mua cá tra của Việt Nam chưa bao giờ có lãi. Có trường hợp mua 4 USD/kg nhưng đang chở hàng trên biển, ở Việt Nam đã có người bán cho nhà NK giá chỉ 3,5 USD/kg, như vậy khi hàng về tới thị trường của họ, buộc phải bán giá thấp và như vậy là lỗ rồi. Nói cách khác, các nhà NK mua được cá tra Việt Nam rất rẻ, nhưng họ không có lời, từ chính cách bán hàng của người Việt.

Sự cạnh tranh ngay trong chính nội bộ giữa các nhà chế biến cá tra Việt Nam được cho là có nguyên nhân khởi nguồn của việc phát triển quá nóng trong suốt thời gian qua. Ban đầu chỉ có một vài nhà máy, sau thấy nuôi cá tra có lãi, nông dân đổ xô nuôi, đổ xô mở DN. Một số DN có chủ quản lý là nông dân, do trình độ có hạn, dẫn đến cạnh tranh thiếu tính toán bài bản. Một số DN gian dối, làm ăn chộp giật, dùng thủ đoạn tăng tỷ lệ mạ băng lên hàng vài chục phần trăm để tăng trọng lượng.

Nội tại tự hại nhau, thách thức đến từ các đối thủ cạnh tranh càng nhiều, thị trường ngày càng khó khăn với yêu cầu khắt khe, ngành cá tra chỉ còn cách thay đổi để thích ứng với hoàn cảnh mới.

Nguồn TBKD